۶۸-۸۴

یادداشت‌هایی بر تئوری مولف

اندرو ساریس – ترجمه: نوید پورمحمدرضا:

 

تا آنجا که من می‌دانم، هیچ تعریفی برای تئوری مولف در زبان انگلیسی از سوی هیچ منتقد امریکایی یا انگلیسی‌ای ارائه نشده است. تروفو اخیراً تلاش زیادی کرده است تا نشان دهد تئوری مولف صرفاً یک سلاح جدلی۱ برای زمانی معین و مکانی معین بود؛ من هم می‌کوشم حرف او را آویزه‌ی گوش ‌کنم. اما از بیم آنکه مبادا متهم به سوءاستفاده از تئوری‌ای شوم که هیچ‌کس دیگر خواهانش نیست، همین‌‌جا تمام اعتبار را نثار منتقدان کایه به‌خاطر صورت‌بندی نو و اصیلِ ایده‌ای که به افکار من درباره‌ی سینما دوباره شکل داد، می‌کنم. پیش از هر چیزی، تئوری مولف چه تفاوتی با تئوری سرراست‌تر کارگردان‌ها دارد؟ یان کامرون در مقاله‌ی «فیلم‌ها، کارگردان‌ها، و منتقدان» در شماره‌ی سپتامبر سال ۱۹۶۲ مجله‌ی مووی  نکته‌ی جالبی را در این خصوص طرح می‌کند: «فرضی که شالوده‌ی همه‌ی نوشته‌های مووی را شکل می‌دهد این است که کارگردان مولف فیلم است، همان کسی که به فیلم کیفیتی متمایز می‌بخشد. البته استثنائات بیش‌وکم بزرگی وجود دارند که بعدتر به آنها خواهم پرداخت.» تا اینجا که همه ‌چیز خوب پیش رفته، دست‌کم برای تئوری مولف که حتی استثنائات را هم در نظر می‌گیرد. کامرون اما این‌گونه ادامه می‌دهد: «در کل، ما سینمای کارگردان‌ها۲ را می‌پذیریم، اما حرکت به سمت مسیر بیش‌ازحد افراطیِ خط‌مشیِ مولفان۳ را نه؛ مسیری که طی آن، تصور اینکه یک کارگردانِ بد فیلمی خوب بسازد دشوار است و تصور اینکه یک کارگردانِ خوب فیلمی بد بسازد، عملاً ناممکن.» [با این بحث‌ها] در حال بازگشت به بازن هستیم، گرچه کامرون طبعاً از مثال‌های متفاوتی استفاده می‌کند. اینکه سه منتقدِ از جهات دیگر واگرا از هم، مثل آندره بازن، ریچارد راوْد و یان کامرون در رابطه با تئوری مولف مشخصاً دست روی نکته‌ی واحدی می‌گذارند، معرف یک نگرانی مشترک در سوء‌استفاده از آن است. من معتقدم که در اینجا درباره‌ی اینکه تئوری مولف واقعاً مدعی چه چیزی‌ست، با یک سوء‌تعبیر طرف هستیم، خاصه اینکه این تئوری خود نیز در حال حاضر بی‌اندازه مبهم و دوپهلو است.

پیش از هر چیز، تئوری مولف، دست‌کم آن‌طور که من می‌فهممش و اکنون قصد دارم بیان کنم، نه ادعا و استعداد پیشگویی دارد و نه قدرتِ درک و دریافت فرا‌-‌سینمایی. کارگردان‌ها، حتی مولفان، همیشه مطابق انتظار عمل نمی‌کنند، و منتقدان هم نمی‌توانند مسلم بگیرند که یک کارگردان بد همیشه فیلمی بد می‌سازد؛ نه، نه همیشه… اما تقریباً همیشه و نکته‌ همین‌جاست. یک کارگردان بد کیست جز کارگردانی که تعداد زیادی فیلم بد ساخته است؟

نظر‌ دهی مسدود شده است.