۶۲-۱۷۴-

گفت‌و‌گوی جمعی پیرامون ماهیت و دگرگونی‌های مخاطب در تئاتر امروز ایران با حضور محمد رضایی‌راد، رضا سرور، امیررضا کوهستانی پول، منطق بازار و دیگر شیاطین…

امین عظیمی

اشاره: روزگار غریبی بر تئاتر ایران می‌گذرد. از یک سو رشد کمّی فضاهای اجرایی و تعداد مخاطبان شوق‌برانگیز است و از جانبی دیگر نوعی سقوط آزادِ کیفی، تئاتر ما را هر روز تهی‌تر، غیر‌اصیل‌تر و فاقد هرگونه ایده می‌کند. فروش‌های چند‌میلیونی و ستاره‌هایی که هر روز بر صحنه‌اند و نمایشنامه‌نویسان و کارگردانانی که به حاشیه رفته‌اند نشان‌دهنده‌ی بروز نوعی بیماری مرموز است. در تئاتر ما چه خبر است و روند تولید در آن چگونه با مخاطبان پیوند یافته است؟ مخاطبان تئاتر امروز ایران چه کسانی هستند و چه شمایلی دارند؟ اینها پرسش‌هایی است که نقطه‌ی آغاز این گفت‌و‌گوی جمعی بر آن بنا شده است اما هرچه دامنه بحث‌ها وسیع‌تر می‌شود عمق فاجعه و نیروهای تاثیرگذار در آن بیشتر رخ می‌نمایند. تهیه‌کننده، اسپانسر، مدیر فرهنگی، سیستم و سازمان تئاتری و در انتها مخاطب. کدام یک تئاتر امروز ایران را راهبری می‌کنند؟ این موضوع را در پیوند با «محمد رضایی‌راد» نمایشنامه‌نویس، منتقد و کارگردان تئاتر، «رضا سرور» پژوهشگر، مترجم و منتقد تئاتر، «امیر کوهستانی» کارگردان و نمایشنامه‌نویس پی گرفته‌ام و در ادامه دو نوشتار دیگر کامل‌کننده‌ی این پرونده‌ی مختصر خواهد بود.
***
امین عظیمی: تئاتر در معنای غربی آن حدود یک قرن در ایران قدمت دارد و به نظر می‌رسد مفاهیمی همچون اجراگر (Performer) و مخاطب (Audience) نیاز به بازنگری و مداقه تازه‌ای دارد. نقش و جایگاه «مخاطب» در تئاتر، امری بنیادی و البته در حالِ دگرگونی مدام بوده است. اما در غرب به عنوان نخستین گام، مخاطبان در دولتشهر (Polis) یونانی، نیروهایی فعال و موثر به شمار می‌آمدند و در جشنواره‌های دیونیسوسی بالغ بر ۱۴هزار شهروند چه به عنوان اجراگر و چه تماشاگر، حضور داشتند. این امر در معماری صحنه هم نمود داشت و نوعی یکپارچگی میان محل استقرار مخاطبان و اجراگران -‌پیوند امر عینی و نمادین- ایجاد می‌کرد. اما هرچه در سیر تاریخی پیشتر می‌آییم، نقش و جایگاه مخاطب به نفعِ تصویری ابژه‌محور و انفعالی بازتعریف می‌شود. تئاتر قرن ۱۹، تئاترِ تماشاگران محصور‌شده و جدا‌افتاده از صحنه است که قرار است با توهم واقعیت آنها را به یک خواب مصنوعی ببرند.

نظر‌ دهی مسدود شده است.