۶۳--۱۹۳

گزارش فارسی دمِ حیات نمونه درخشان فراآفرینی

صالح حسینی
عنوان دمِ حیات در متن انگلیسی Breath of Life [و در متن اصلی Soport de Vida] است. «دمِ حیات» یا «نفخه‌ حیات» تعبیری است برگرفته از سِفرِ آفرینش، درباره خلقت انسان. مطلب را، به قصد تبرّک، با عنوان رمان ابتدا می‌کنم و «برکات واسعه» را -‌مسطور در صفحه ۸۷- که ناظر به یکی از آیات مزامیر است، به آن مزید می‌کنم. لیکن، برای این که از همین آغاز منظور من از فراآفرینی -‌transcreation- بر خواننده معلوم شود و به توضیح آن نیاز نیفتد، نخست به «برکات واسعه» می‌پردازم. عبارتی که این تعبیر در آن آمده، به این ‌صورت است: «بی‌نصیبم از برکات واسعه.»۱ Not having heaps of blessings upon me.2 این عبارت، همچنان که گفته آمد، ناظر به یکی از آیات مزامیر است:
The Lord will heap his blessings upon you and upon your children.
در ترجمه کتاب مقدس به جای آن چنین آمده: «و خداوند شما را ترقی خواهد داد، شما و فرزندان شما را.» اما مترجم رمان دمِ حیات متن را دستکاری کرده، یا بهتر است بگویم، در آن دخل‌و‌تصرف کرده، به جای آن «برکات واسعه» آورده است و شده است همان که ژیل دولوز، ایجاد تکانه یا ارتعاش در زبان مقصد می‌نامد.
ای کاش مترجم در ترجمه آیه مربوط به سفر آفرینش نیز دخل‌و‌تصرف می‌کرد -‌«و خداوند‌خدا پس آدم را از خاکِ زمین بسرشت و در بینی وی روح حیات دمید و آدم نفﹿس زنده شد (۷/۲)- و به جای «روح حیات»، «دم حیات» را می‌آورد که با عنوان رمان همسان باشد. لازم به یادآوری است که مترجم در متن رمان بارها، به جای «دم» از «نفخه» استفاده کرده است، از جمله در ص ۲۸: «…خدا… از نفخه خود در من دمید و من، حی شدم.» صد‌البته، کلمه «نفخه» این عبارت قرآنی را به ذهن متبادر می‌کند: «وَ نفختُ فیه مِن روحی.» در این عبارت بین «نفخه» و «روح» همایی وجود دارد، چون «روح» و «ریح» هم‌ریشه‌اند. «وَ ارسلنا الرّیح لواقح» [‌و ما بادها را به دامادی گل‌ها و درختان فرستادیم]. باد دمیدنی است، همچنان که روح نیز هم.

نظر‌ دهی مسدود شده است.