۷۱-۲۶

کارناوالسک* و رُمِ فلینی

دنیل ویجیلانته – ترجمه: رامین اعلایی :

 

۱- در اندیشه‌ی باختین، کارناوال مفهومی‌ست که در آن صداهای متمایزِ فردی شنیده می‌شوند، رشد می‌کنند و با یکدیگر به کنش متقابل می‌پردازند. کارناوال، به واقع روش باختین برای شرح سبکِ چندآوایی داستایفسکی بود: هر شخصیت داستانی منفرد، قویاً تعریف شده و همزمان، خواننده شاهد تاثیرِ انتقادی هر شخصیت بر شخصیت دیگر است. به این معنا که هر کس، صداهای دیگران را می‌شنود و هر فرد، به‌گونه‌ای اجتناب‌ناپذیر، شخصیت دیگری را شکل می‌دهد. در نظرِ باختین، کارناوال وابسته به جمع است زیرا آنهایی که در کارناوال شرکت می‌کنند، صرفاً یک انبوهه یا ازدحام را شکل نمی‌دهند، بلکه مردم به مثابه‌ی یک کل دیده می‌شوند. این کل، به گونه‌ای تشکل یافته تا سازمانِ اقتصادی-اجتماعی و سیاسی را به مبارزه بطلبد. مطابق نظرِ باختین، همه در مدت زمانِ برپایی کارناوال، برابرند. اینجا، در میدانِ شهر، گونه‌ی ویژه‌ای از ارتباط آزاد و خودمانی بین کسانی حکمفرماست که معمولاً با محدودیت‌های دارایی، شغل و سن به گروه‌های مختلف تقسیم شده‌اند. در زمانِ کارناوال، مفهوم یگانه‌ی زمان و فضا، باعث می‌شود افراد حس کنند که بخشی از جمع هستند و در این نقطه، فرد خود بودن را متوقف می‌کند. اینجاست که از طریق لباسِ سنتی و نقاب، فرد بدن‌ها را مبادله می‌کند و نو می‌شود. در همان زمان، آگاهی شدید یگانگی و اتحاد شهوانی، مادی و بدنی فرد رخ می‌دهد.

همچنین مفهوم کارناوال در آثار باختین، همبسته با مفهوم گروتسک است. سهیم‌بودنِ جمعی در کارناوال به همان اندازه که متوجه یگانگی در زمان است، متوجهِ غیراخلاقی‌بودنِ تاریخی‌ای‌ست که مرتبط با مرگ و تجدیدِ حیاتِ متناوب آن است. مطابق دیدگاه باختین، بدن نیازمند نوعی ساعت است تا از بی‌زمانی خود‌ آگاه شود. گروتسک، اصطلاحی‌ست که باختین استفاده می‌کند تا اهمیت تغییراتِ بدنی را از طریقِ خوردن، دفع و رفتارِ جنسی شرح دهد. در این معنا گروتسک به منزله‌ی ابزارِ اندازه‌گیری استفاده می‌شود. از سوی دیگر مفهوم کارناوال آن‌گونه که اتیمولوژی آن‌ پیشنهاد می‌دهد، با تصورات و امر شبیه‌سازی چندان هماهنگ نیست. هر چند در نهایت گروتسک به منزله‌ی نوعی از طنز در ادبیات و هنر که بسیار شبیه به طنز سیاه است ولی با آن تفاوت‌هایی دارد، می‌تواند مفهوم کارناوال را عینی کند.

در هر صورت این مقاله به دنبال تجزیه و تحلیل عناصر کارناوالسک در تصاویر سینمایی فدریکو فلینی با یک نوشتارِ ویژه در باب فیلم رمِ فلینی‌ست. در اینجا در حالی که تمرکز اصلی نشان‌دادن نحوه‌ی ارتباط کارناوال با این فیلم است (و تعمیم آن چیزی که می‌توان به عنوان «سینمای فلینِسک» نام برد)، همچنین سعی خواهد شد کارناوال به مفهوم گروتسک نزدیک شود و این گونه نشان داده شود که آنها چگونه با یکدیگر گفت‌وگو می‌کنند.

نظر‌ دهی مسدود شده است.