۷۳-۲۰۳

چگونه فلوبر ادبیات را برای همیشه متحول کرد

جیمز وود – ترجمه: سپیده امامی:

 کم‌لطفی است اگر گوستاو فلوبر را به خاطر ساختن سبک نثر داستانی تحسین نکنیم. او، اول بار سبک را به عنوان یک مسئله در داستان طرح کرد. پس از فلوبر و به‌خصوص پس از نامه‌های اوست که تصمیم در موردِ «سبک» خودآگاه اتخاذ شده تا نویسنده در تله سبک گرفتار نشود. می‌توان گفت فلوبر مذهب سبک را تاسیس کرد آن هم در دورانی که مذهب برای رنان۱ نوعی فرم ادبی یا شعر بود.

فلوبر خود ستایشگر رابله، سروانتس و مولیر بود و آنها را غول‎ غریزه خالص می‌دانست «چراکه فاقد هرگونه تکنیک هستند…» در سال ۱۸۵۳ خطاب به معشوقش لوئیز کوله نوشت: این قبیل نویسنده‎ها، بدون در نظرگرفتن هنر به مقصود خود دست می‌یابند. اما فلوبر نمی‌توانست مانند ایشان از هنر رها باشد چراکه به قول او یگانه راه تحقق «سبک» پشتکار و کله‌شقی است.

هرچند شاید تحت‌تاثیر فلوبر بزرگ‌ترین توسعه‌ی رمان‌نویسی، توسعه‌ای محدود بوده است اما فلوبر با تمامی جاه‌طلبی‌هایش به‌سوی یک جنگ ادبی گام برداشت که در نهایت منجر به آفرینش سبک او شد؛ سبکی که هیچ نویسنده‌ای حتی تا یک قرن بعد به آن دست نیافت. حتی تا زمان ظهور رمان نو که نماینده‌ی پیشرو آن، «ناتالی ساروت» به‌درستی در ۱۹۶۵ پرسید: چگونه می‌توان شک داشت که فلوبر یک پیشگام است؟

فلوبر گرفتار شک و تردید خود بود و نویسنده‌های بعد از خود را نیز گرفتار این تردید کرد. او رمان‌نویسی است که هر چیز مدرن از او سرچشمه گرفته است.

فلوبر سبک ادبی را که برای رمان‌نویسان نوعی جدال تلقی می‌شد، حداقل آن‌طور که از نامه‌هایش مشخص است به مثابه شکستی دائمی جلوه داد و به عبارتی اصولاً ادبیات در نظر فلوبر به عنوان نوعی شکست فهم می‌شود.

در نامه‌های فلوبر، ساعت‌های فشرده‌ی سپری‌شده در خانه‌ی مادرش در «کروست» شرح داده ‌شده است. او در آنجا حتی برای نوشتن یک جمله به‎تقلا می‌افتاده است. نکته جالب آنجاست که این محدودیت نوشتاری خودآگاهانه هم‌زمان با رئالیسم اروپایی متولد شد. فلوبر باوجود دین به رئالیسم از آن متنفر بود. در نامه‌ای دیگر به لوئیز کوله می‌گوید:

«وقتی بحث به ادبیات می‌رسد دو موجود کاملاً مستقل در من هست: یکی غزل‌سرا و انباشته از ایده‌های والا و دیگری تا آنجا که می‌تواند در واقعیت کندوکاو کرده و جزئیات را به‌دقت شرح می‌دهد و می‌خواهد خواننده، به نحوی خود را درون داستان بپندارد.»…

نظر‌ دهی مسدود شده است.