۶۸-۱۰۲

چشم مستند در یک اتفاق ساده

عباس بهارلو :

سهراب شهیدثالث «یک اتفاق ساده»  (۱۳۵۲) را در روزهای کارمندی در وزارت فرهنگ و هنر ساخت. قرار بود فیلمی کوتاه که زمانش بیست دقیقه است بسازد که به عمد به یک فیلم بلند داستانی بدل شد؛ با هزینه‌ای بالغ بر یکصدوسی هزار تومان و مواد خامی که برای مصرف «یک به پنج» دریافت کرده بود و به کمک فیلم‌بردارش نقی معصومی، که او هم کارمند همان وزارت‌خانه بود، «یک به یک» ساختند. بازیگران فیلمش کارمند ادارۀ تئاتر «بندر شاه» بودند و بدون دریافت دستمزد جلو دوربین قرار گرفتند. «چشم مستند در این فیلم محسوس است برای که به چیزی استناد می‌کند که وجود دارد. قصه نیست. شو سینمایی هم نیست» (شهیدثالث، «سینما ۵۲»، شهریور ۱۳۵۲). «یک اتفاق ساده» فیلمی است آرام و با کیفیت مستندگونه، نماهای ساکن و ثابت که فضای گرفتۀ بندر انزلی، نور ملایم و هوای ابری به آن جلوۀ واقعی‌تری داده است.

شهیدثالث وقتی «یک اتفاق ساده» را می‌ساخت می‌دانست که خلاف جریان عمومی سینما حرکت می‌کند؛ زیرا «فیلمی که شروع و پایان ندارد و از موضوع به‌خصوصی صحبت نمی‌کند، در وهلۀ اول برای تماشاچی ما نامأنوس است» (شهیدثالث، «نشریۀ روزانۀ دومین جشنوارۀ جهانی فیلم تهران»، ۷ آذر ۱۳۵۲). با وجود این، چنین سینمایی برای او «ملموس‌تر و جدی‌تر» است و می‌تواند در آن «به آن‌چه در زندگی روزانۀ ما، بدون هیچ تغییر شگرفی روی می‌دهد» بپردازد.

آشکار است که شهیدثالث می‌خواست فیلمش «عین زندگی» باشد؛ واقعی و بدون تمثیل و نماد و با همۀ ملال و دل‌مردگی‌هایش. «امیدوار بودم در این فیلم هیچ چیز تمثیل هیچ چیز دیگر نباشد. خود زندگی به همان صورت که هست نشان داده شود» (شهیدثالث، «تماشا»، دی ۱۳۵۵). «خط اصلی واقعیت محض است»؛ اما آن‌چه جلو دوربین اتفاق می‌افتد از «دریافت‌های شخصی» کارگردان ملهم و متاثر است.

شهیدثالث در پاسخ به منتقدانی که فیلمش را کش‌دار و ملال‌آور و طولانی می‌دانند به طعن و طنز گفته است: «یک اتفاق ساده» قرار بود، هم‌چون سایر فیلم‌هایش، کوتاه باشد و وقتی فیلم‌برداری به پایان رسید زمان آن ۱۶، ۱۵ دقیقه بود؛ اما از آن جا که همیشه آرزو داشت یک فیلم بلند هم در کارنامه‌اش داشته باشد با خود اندیشید که فیلمش را در دمای ۲۰ درجۀ سانتی‌گراد حرارت بدهد تا قدری شُل شود، بعد یک سر آن را خودش و سرِ دیگرش را دستیارش گرفتند و آن قدر کشیدند تا زمان آن به نود دقیقه رسید. «به این ترتیب اولین فیلم طویل خود را ساختم» (شهیدثالث، «تماشا»، دی ۱۳۵۵).

نظر‌ دهی مسدود شده است.