۷۰-۲۶

پرنده مُردنی‌ست / نگاهی به «زنِ نازنین» ساخته‌ی روبر برسون

امیرحسین سیادت

از کم‌گویی، حُزن و بی‌قراری شخصیتِ مرموزِ زنِ نازنین چه می‌توان فهمید؟ «نیاز» احتمالاً اولین واژه‌ای‌ست که به ذهن می‌رسد. او پیاپی به فروشگاهِ مرد می‌آید تا چیزی گرو بگذارد و مختصر پولی بگیرد. از یادداشتی که می‌خواهد آگهی کند پیداست پیِ کار می‌گردد؛ کاری کوچک و ناچیز، صرفاً برای گذران. به حداقل‌ها قانع است. والدینش را از دست داده و بستگانش او را به بیگاری می‌گیرند و آزار می‌دهند. تا آنجا که به الگوهای کهن و حکایاتِ پریان بازمی‌گردد، خاکسترنشینی‌ست که دلدادگیِ مرد می‌تواند او را برهاند. با این همه، در برابرِ پیشنهادِ ازدواجِ مرد -که قاعدتاً نقطه‌ی پایانی بر معیشتِ تهیدستانه‌ی او خواهد بود- مقاومت می‌کند. وقتی مرد متذکر می‌شود که ازدواج «آرزوی میلیون‌ها زن» است، زن پاسخ می‌دهد به «چیزی بیش از ازدواج» می‌اندیشد و مرد را متوجه میمون‌هایی می‌کند که آن سوی حصار در حالِ جست‌و‌خیز و بالا و پایین‌رفتن از درخت‌اند؛ میزانسنی یادآورِ صحنه‌های آغازینِ خاطراتِ کشیشِ دهکده: حصاری که صومعه را از محیطِ پیرامون جدا ساخته خلوتِ زاهدانه‌ی راهب را در قیاس با شورِ عشاق در پهنه‌ی سبز و بسیطِ بیرون، به محبسی جانکاه بدل می‌نماید.

قابِ بسته‌ی برسون در بازگشت به تصویرِ زن و مرد -که درگیرِ ایده‌ی ازدواج‌اند- آن دو را در قفس گیر می‌اندازد؛ انگار میمون‌ها آزاد و آن دو اسیرند. شاید این موقعیتِ معکوس ترجمانی باشد از طبیعتِ سرکش و ناآرامِ زنی که –بر‌خلافِ انتظارِ مرد- شبیه «میلیون‌ها زنِ» دیگر نیست. مرد که با محاسبه، وزن‌کشی و مبادله سر‌و‌کار دارد و در نظرش هر چیز را می‌توان خرید، همه‌ی گرفتاری‌اش از آن‌ روست که نمی‌تواند این زن را پیش‌بینی و روحش را تسخیر کند و بر او چیره شود (شاید فردیت و یاغی‌گریِ زن و تن‌ندادنش به نظمِ دلخواهِ مرد به عنوانِ مسئله‌ی تماتیک در زنِ نازنین، عاملی بوده تا دومنیک ساندا، بازیگرِ نقشِ زن، نیز در قیاس با سایرِ «مُدل‌»ها کمتر در ظرفِ دلخواهِ برسون بگنجد. به عبارتی، می‌توان ستیزی مشابه را بیرونِ صحنه نیز متصور بود: ناسازگاریِ بازیگرِ جاه‌طلب با دیسیپلینِ خدشه‌ناپذیرِ صاحب‌اثر. دومنیک ساندا نیز -مانندِ آن ویازمسکی یا ماریکا گرین و خیلی‌های دیگر- از جمله خائنین به اصلِ برسونیِ «هر مدُل، تنها یک نقش» بود و بعد از زنِ نازنین بدل به بازیگری حرفه‌ای شد).

نظر‌ دهی مسدود شده است.