۷۰-۱۸۰

نوشتن با جوهر جادو: سفیدنویسی در روایت

فرشته مولوی :

دوگانگی گوهر گیتی و هستی است. برای یافتن و دیدنش نیازی به شکافتن دل هر ذره نیست. بن‌مایه‌ای‌ست که در برگ‌برگ زندگی ما که معنی‌بخش همه و هیچ است، پیدا و ناپیدا می‌شود. پیش و بیش از هر چیز هم با خود زندگی آغاز می‌شود و با مرگ ما، مرگ زندگی، پایان می‌گیرد. نه زندگی از همزادش، مرگ، گریز و گزیری دارد، نه ما از دوگانگی.

 

نگرش ما به هر دوگانه‌ای شاید بیشتر به انگیزه‌ی یافتن تضاد میان دو شاخه‌ی آن و سنجش آن‌دو با یکدیگر است. درک و حواس ما در رویارویی با دوگانه‌هایی چون زندگی و مرگ، تز و آنتی‌تز، زهر و پادزهر، تلخ و شیرین، سایه و روشن ناهمخوانی و ناهمسازی را پررنگ و برجسته می‌بیند. هم‌نشینی و هم‌کناری یا ترکیب به سایه می‌رود تا جداسری و تجزیه به‌چشم بیاید. بااین‌همه اگر چندباری پلک بزنیم و بگذاریم چشممان به تاریک‌روشن عادت کند، هم پس‌زمینه را می‌بینیم و هم درمی‌یابیم که پیش‌صحنه یا پیش‌زمینه‌ای که کانون توجه ما بود بی آن پس‌زمینه ناکامل و ناتمام است.

 

دوگانگیِ بودونبود یا پیداوناپیدا در پهنه‌ی هنر و ادبیات هم سایه‌روشن‌هایی می‌آفریند که اثر را به‌سوی کمال پیش می‌برند. برای نمونه اشاره‌ای می‌شود کرد به هنر شنیداری و هنر دیداری که از راه گوش و چشم بی‌‌میانجی و بی‌درنگ به مخاطب می‌رسند. در موسیقی که هم توانایی چشمگیری در بیان عاطفه و احساس دارد هم هنری انتزاعی به‌شمار می‌آید، سکوت نقش و سهمی درخور دارد. وجهی از این سکوت که می‌شود آن را سکوت بیرونی نامید، به شنونده یا مخاطب برمی‌گردد. ما برای گوش‌دادن آگاهانه و دلخواهانه به یک قطعه‌ی موسیقی به‌فراخور درک‌ودریافت ذهنی و حال‌وهوای روحی خود به میزانی از سکوت نیاز داریم تا همچون بومی سفید آن قطعه‌موسیقی را در میان خود بگیرد. سوای این سکوت بیرونی سکوت درونی را داریم که به موسیقیدان (هم آهنگساز و هم نوازنده) برمی‌گردد. سکوت درونی چنان‌که از نامش برمی‌آید، سکوت نهفته در درون خود قطعه‌ی موسیقی‌ است. این سکوت ترفندی از ترفندهای آهنگساز و نیز نوازنده است. نقاش هم سکوت یا ترفند‌های ویژه‌ی کار خودش را دارد و در کنار و همراه با نقش اصلی یا کانونی نقش‌ کمرنگ (پیرامونی) و نیز نانقش (فضای خالی از نقش) را می‌نشاند. در گرافیک و صفحه‌آرایی اصطلاح یا ترم «فضای سفید» بیانگر «سفیدمانده‌ها» یا «سطح خالی از نقش و رنگ» است که مایه‌ی تمرکز و ترتیب دیداری می‌شود. در هنر هفتم، سینما، پیداوناپیدا یا گفت‌ونگفت سینمایی گوناگون است- از پرش از سکانسی به سکانس دیگر که ناگزیر است گرفته تا ناگفته‌ها و نانموده‌های روایی فیلم.

نظر‌ دهی مسدود شده است.