۶۶-Behyan

نوآوری‌های صادق هدایت و تاسیس ادبیات ملی

شاپور بهیان:

صادق هدایت از نخستین کسانی است که در ایران تصویر جدید و بی‌سابقه‌ای از هنرمند و نویسنده ارائه می‌کند. اما مقام او صرفاً به همین محدود نیست، او ضمناً از موسسان ادبیات ملی و شیوه‌ی جدید داستان‌نویسی در ایران است. ادبیات ملی به نوعی از بیان ادبی گفته می‌شود که می‌‌کوشد به گفته پاسکال کازانووا از طریق فرآیندهای حاوی چهار مولفه ادبیات قومی، تصرف سنت‌های ادبی ملی، واردکردن متون خارجی، وارد‌کردن تکنیک‌های ادبی و به طور کلی از طریق فرآیند افتراق، جذب و هضم، در صحنه ادبیات جهانی، جایگاه و اعتبار کسب کند. اهتمام هدایت برای رسیدن به این هدف، تشخص یکه‌ای به او می‌بخشد؛ تشخصی که افق هر تلاشی را برای احراز هویت در میدان تولید ادبی ایران مشخص می‌کند.
مجموع این اقدامات هدایت است که جایگاه او را مشخص و ممتاز می‌کند؛ نه صرفِ نویسنده‌ی بوف کوربودن، یا صرف مترجمِ کافکابودن، یا صرف مصحح رباعیات خیام‌بودن، یا خواننده‌ی خلاق آلن‌پو و چخوف و ریلکه و سارتر، جویس و فروید و اتو رانک بودن؛ این چهار مورد نمونه‌هایی از موارد عام‌تری هستند که هر نویسنده‌ای که در کشورهای تحت سلطه -سیاسی- فرهنگی- ادبی- زندگی می‌کند، به آنها متوسل می‌شود تا جایگاه خود را به عنوان یک نویسنده در جامعه‌ای که به سختی او را می‌پذیرد و به سختی به ادبیات و اندیشه‌های جدید بها می‌دهد، پیدا کند و همزمان به جایگاهی در ادبیات جهانی برای خود و ادبیات کشورش نائل شود.
صادق هدایت از زمره‌ی اولین کسانی است که به فکر تدوین و جمع‌آوری فولکلور و فرهنگ عامه مردم ایران می‌افتد. او حتی مقاله‌ای می‌نویسد در خصوص چگونگی تدوین و گردآوری اطلاعات مربوط به این نوع فرهنگ به نام «طرح کلی برای کاوش فولکلور یک منطقه» و در این مقاله مشخص می‌کند که چه مطالبی از «فرهنگ توده» باید مورد تحقیق قرار گیرد. دیگر اینکه هدایت رباعیات خیام را تصحیح و پردازش می‌کند و آنها را به لحاظ درونمایه تدوین می‌کند، نه به شیوه قدیم براساس حروف الفبا. هم در مورد اول و هم در مورد دوم، کوشش هدایت عبارت است از پالودن امر ناب و خاص از امر عارضی و تحمیلی و دروغین. هدایتْ خیام را فیلسوفی دَهری و مادی‌مسلک، عصاره و جوهر روح آریایی در مقابل عنصر سامی معرفی می‌کند. هدایت فکر می‌کند در رباعیات خیام تعدادی رباعی مشکوک هست که نباید به او نسبت داد؛ از جمله رباعی‌هایی که شاعر را صوفی‌منش و اخلاقی‌خو معرفی می‌کند.

نظر‌ دهی مسدود شده است.