54-46

لکان و ضرورت شناخت خاستگاه تفکرات زبان‌شناختي‌ او

هاجر سعيدي‌

اين نوشته قصد دارد به خاستگاه زبان‌شناختي نظريات لکان و چگونگي تاثير آنها بر وي با خوانش  يک نمونه‌ي تاثير نظريات لکان (مرحله‌ي آيينه‌گي) بر فيلم اشاره کند. ضرورت قصد اين نوشته اين است که شناخت اين خاستگاه زبان‌شناسي شايد به دريافت چگونگي صورت‌بندي نظريات روانکاوانه‌ي لکان ياري کند. نظرياتي که تاثير بسزايي در خوانش فيلم گذاشته است.

شيوه‌‌ي بازخواني لکان از روانشناسي سنتي‌ِ فرويدي، که اين شيوه مقتدرانه‌ترين و اثرگذارترين تاثيرها را بر متفکران درون و بيرون حوزه‌ي روانکاوي گذاشته، خود به‌صورت مشخص بر مدل‌هاي زبان‌شناسي تکيه مي‌کند.

نظريه‌ي زبان لکان داراي سه مرحله‌ي پيشازباني (Pre-Linguistic)، زبان‌شناسي (Linguistic) و تکاملي زبان‌شناسي است که در مرحله‌ي اول نظريات لکان، ساده و مبتني بر تعاريف است. عمده‌ي فعاليت‌هاي لکان از مرحله‌ي دوم به بعد آغاز مي‌شود که مرحله‌ي «زبان‌شناسي» حاصل آشنايي وي با سوسور است. کشف علم زبان‌شناسي براي لکان در واقع  منجر به حرکت ذهني لکان به سمت بازنگري در مفهوم ناخودآگاه فرويدي از منظر ساختارگرايي بود و شايد بتوان گفت دستاورد عمده‌ي لکان ارائه‌ي ناخودآگاه  به مثابه يک زبان ساختاريافته تحت آراي سوسور و سپس در مرحله‌ي سوم متاثر از لوي-اشتروس و  ياکوبسن است. همان‌طور که خود لکان در مقاله‌ي «عامليت لفظ» (1957) به صراحت تاثر خود را از آنان آشکار مي‌کند.

از آنجا که زبان‌شناسي خود واجد نحله‌هاي متفاوتي‌ست، براي تدقيق بايد گفت مدل زبان‌شاختي‌‌اي که تئوري‌هاي لکاني بر آن استوارند زبان‌شناسي زايشي است (GENERATIVE GRAMMER). به عبارت ديگر، اين  منطق دلالتي لکان در توسعه‌ي نظريه‌ي روانکاوانه است که از زبان‌شناختي زايشي‌ منبعث مي‌شود. زبان‌شناسي زايشي که در ابتدا به گشتاري نيز شهره شد شيوه‌اي درونگرا، متاثر از ساختارگرايي‌ست که نحو را واحد زايايي زبان دانسته و به مطالعه‌ي محض زبان فارغ از بافت اجتماعي و فرهنگي‌اش مي‌پردازد. ‌آنها به تجزيه و بررسي ساختاري مجموعه‌ي قواعد زبان پرداخته، شروع به تمايزهاي واحدهاي زباني از يکديگر مي‌کنند: واج و واژه، نحو و معنا. در واقع آنان عوامل اجتماعي پيراموني زبان را با وجود تاثيري که بر بافت آن مي‌گذارند، در ذات زبان غير‌موثر مي‌دانند. همين اصل و اصل مدولار دو مسند مهمي هستند که لکان بيشترين بهره را در صورت‌بندي نظريات خود از آن مي‌برد.

نظر‌ دهی مسدود شده است.