۷۳-۲۱۴

لغتنامه عقاید کلیشه‌ای / ژاک بارزن

بهار احمدی‌فرد :

حدود شصت سال است که خوانندگان فرانسوی آخرین رمان فلوبر، یعنی بوار و پکوشه، از تورق ضمیمه رمان، یعنی لغتنامه عقاید کلیشه‌ای، محظوظ می‌شوند. بعضاً کاتالوگ عقاید شیک۳ هم به این مجلد افزوده شده است. این لغتنامه، نخست در شش چاپ به‌عنوان ضمیمه رمان بوار و پکوشه در فرانسه منتشر شد و در سال ۱۹۵۱، برای اولین بار در مجلدی مستقل انتشار یافت. در انگلستان و امریکا، خود لغتنامه از رمان بوار و پکوشه شناخته‌شده‌تر است. هرچند نمی‌توان گفت این کتاب کوچک، به جز ترجمه‌های بی‌دقت مجله گنتری۴ (تابستان ۱۹۵۲)، به اندازه رمان‌ها و نامه‌های فلوبر به ادبیات انگلیسی وارد شده باشد.

بنابراین عجیب نیست که ماهیت این لغتنامه عموماً مورد بدفهمی قرار گرفته است. زیرا از شرح صرف لغتنامه و آوردن چند نقل‌قول نمی‌توان درباره ماهیت اصلی کتاب اظهارنظر کرد. درواقع، کاربرد و تاثیر متنی که از فلوبر برای ما به‌جامانده است، چه‌بسا برای خودش نیز روشن نبوده است. لغتنامه و گفت‌وگوهای بوار و پکوشه دارای خطوط موازی متعددی هستند و فلوبر احتمالاً قصد داشته بعد از آنکه دو کاراکتر سرخورده رمان از تلاش و کوشش دست برداشتند و از نو به کپی‌برداری مشغول شدند، به گردآوری و نسخه‌برداری از محتویات این لغتنامه بپردازند و آنها را با نقل‌قول‌هایی از یک به‌اصطلاح جنگ یا گلچینی از چرندیات همراه کنند. هر دو اثر، نشان‌دهنده حماقت‌های متعارف و رایج زمان‌اند. اما باید به یاد داشته باشیم که فهرست الفبایی که اکنون در اختیار داریم، از انبوهی از یادداشت‌ها، کپی‌ها و انواع و اقسام چیزهایی جمع شدند که فلوبر هرگز حتی دسته‌بندی‌شان نکرده بود چه برسد به تنظیم و ویرایش. پس شاید روا نباشد این صفحات را اثری از فلوبر بدانیم. شاید خیلی از آنها طی بازبینی و تصریح مقصودش حذف می‌شدند.

نظر‌ دهی مسدود شده است.