۶۸-۷۳

شیلی نئولیبرال: تاریخ و یاد / تاملی در فیلم‌های مستند یاد ستیزنده و نبرد شیلی ساخته‌ی پاتریسیو گوسمان

توماس میلر کلوباک – ترجمه: مریم نعیمی :

 

روز جمعه، یازده سپتامبر ۱۹۷۳ در سانتیاگو دِ چیله عملیات تروریستی تراژیکی به وقوع پیوست. ارتش شیلی با حمایت دولت ایالات متحده، دولت منتخب دموکراتیک سوسیالیستی آلنده را ساقط کرد و یکی از خونین‌ترین و طولانی‌ترین دیکتاتوری‌های امریکای لاتین را بنا نهاد. شگفتا که عملیات تروریستی یازده سپتامبر ۱۹۷۳، تصادفاً با همراهی هواپیماها و جت‌های جنگنده‌ی متعلق به نیروهای شیلیایی صورت گرفت که کاخ ریاست جمهوری را بمباران کردند؛ آنها نماد دموکراسی شیلی را با شعله‌هایی که زبانه می‌کشید ترک گفتند.

آخرین مستند گوسمان (یاد ستیزنده، ۱۹۹۷)، با صحنه‌هایی از این تهاجم آغاز می‌شود. این صحنه‌ها همچنین آغازگر مستندی سه‌قسمتی در مورد سال‌های آلنده است که جوایزی را نیز از آن خود کرده؛ نبرد شیلی (۱۹۷۵، ۱۹۷۶، ۱۹۷۸) یاد ستیزنده سپس به زمان حال بازمی‌گردد. گوسمان و گروهش در نیمه‌های دهه‌ی نود میلادی در حال گردش در کاخ ریاست جمهوری هستند. یکی از محافظان سابق آلنده در دوران ریاست جمهوری نیز با این گروه در این گردش همراه است. او از تجربیات خود از کودتا می‌گوید. از گلوله‌خوردن در زمان حمله به کاخ ریاست جمهوری و زندانی‌شدن در اردوگاه اسرا. متعاقباً، تعدادی از محافظان ریاست‌جمهوری در حال تماشای عکس‌هایی از حمله به لا موندا دیده می‌شوند و در مورد سرنوشت رفقایشان در عکس‌هایی که نشان می دهند سربازان تفنگ هایشان را به سویشان نشانه رفته اند، سخن می‌گویند: اکثر آنان ناپدید شده یا مرده‌اند.

در دوره‌ی نخست دیکتاتوری پینوشه (۱۹۹۰-۱۹۷۳) و بعدها در دوره‌ی دولت چپ-میانه‌رو ائتلافی (ائتلاف احزاب برای دموکراسی، از ۱۹۹۰ تاکنون)، که شامل حزب سوسیالیستی آلنده نیز می‌شود، نبرد شیلی در شیلی نمایش داده نشده است. حتی پس از برچیده‌شدن سانسور نظامی در دوران گذار به دموکراسی، گوسمان هیچ توزیع‌کننده‌ای را پیدا نکرد که مایل به پخش فیلمش باشد. در یاد ستیزنده گوسمان پس از سال‌ها تبعید به کشور باز‌می‌گردد تا نبرد شیلی را برای دانش‌آموزان نمایش دهد و با تعدادی از کسانی که در ساخت نبرد شیلی مشارکت کرده بودند یا در فرآیند انقلاب در فیلم‌ها حضور داشتند مصاحبه کند. سانسور نبرد شیلی، حکایت یاد و سرکوب است. پس از حدود دو دهه حکمرانی نظامیان، آنان که در ساخت مستند مشارکت داشتند رخدادهایی را که مستند شده‌اند چگونه به یاد می‌آورند؟ نسبتِ میان بازیابیِ معاصرِ رخدادها و تصاویر مستند در نبرد شیلی چیست، نسبت میان یاد و تاریخ؟ آیا یاد در یک بستر اجتماعی که هم نظامیان و هم اپوزیسیون دموکراتیک در کار تولید فراموشی هستند و آن ‌را برای فرآیند دموکراتیزه‌شدن لازم می‌دانند، سرسختانه باقی خواهد ماند؟ واقعاً خواهد ماند؟ آیا تاریخی که مدعی است یادهای فردی تاییدش می‌کنند، چیزی را در این لحظه و اکنون می‌تواند تغییر دهد؟

نظر‌ دهی مسدود شده است.