۶۹

سخنی با خوانندگان – شهریور و مهر ۱۳۹۷ – شماره ۶۹– سال ‌چهاردهم

سخنی با خوانندگان

ریدلی اسکات برای ایفای نقش مهمی در سینمای بریتانیا و امریکا در نیمه دوم سده بیستم رشد کرد. با ارتقای کیفی فیلم‌های بریتانیایی پس از موج نو (واقع‌گرایی‌ اجتماعی) که بر بنیاد  سینمای مستند، تئاتر و ادبیات ریشه‌دار انگلیسی استوار بود، تعدادی از سینماگران برای جذب سرمایه و در نهایت ادغام صنایع امریکا و انگلستان به عرصه آمدند. از میان کسانی چون آلن پارکر، کن راسل، نیکلاس روگ و ریدلی اسکات، این ریدلی اسکات بود که نظر سرمایه‌گذاران امریکایی را به خود جلب کرد و این امر را شاید بتوان با اقبال سرمایه‌گذاران امریکایی به انقلاب فرهنگی جوانان در لندنِ دهه ۶۰ با شعار لذت‌جویی در عرصه‌های مد و هنر پاپ مرتبط دانست.

مهم‌ترین فیلم ریدلی اسکات را می‌توان «بلید رانر» دانست؛ از عالی‌ترین نمونه‌های نوآر علمی-تخیلی که مضمون‌های مهمی را می‌کاود و مولفه‌های سینمای پست‌مدرن را به نمایش می‌گذارد.

در بخش «از دل نظریه‌ها» در این شماره خواهید دید پیوستن به سینمای صنعتی «هالیوود» که در آن همه چیز وابسته به کارگردان نیست و استودیو می‌تواند با به خدمت‌گرفتن یک فیلمبردار یا حتی آرایشگر مستعد فیلم را به درخشش برساند، کار هر کس نیست و ریدلی اسکات عملاً‌ از پس این کار برآمده است.

این بخش در این شماره نیز سراغ تئوری مولف رفته و بر مقاله مهم پایه‌گذار و سردبیر مجله معتبر بریتانیایی مووی، یان کامرون، متمرکز شده که در سپتامبر ۱۹۶۲ در شماره دوم این نشریه به چاپ رسیده و خوانشی متفاوت با اندرو ساریس (که مقاله وی نیز در شماره قبل (۶۸) سینما و ادبیات منتشر شد) و بسیار متفاوت با خط‌مشی مولفان کایه دو سینما از تئوری مولف ارائه می‌دهد.

سینمای صنعتی علاوه بر هالیوود در بالیوود و نالیوود (نیجریه)، هنگ‌کنگ و چین نیز رشد کرده است.

بخش سینمای ایران به دلیل اهمیت زیادی که سینمای صنعتی دارد این موضوع را محور اصلی خود قرار داده است؛ هر گاه صحبت از سینمای صنعتی به میان آمده بلافاصله از مصادیق آن گفته‌اند؛ کمپانی‌ها، شرکت‌ها، استودیوها… منوچهر شاهسواری در میزگرد می‌گوید: «سینمای صنعتی سینمایی است که قدرت تحلیل و درک مخاطب، در زمان عرضه‌‌ی کارش را دارد. این هسته مرکزی هر نگاه صنعتی است و چنین نگاهی،  رو به گذشته ندارد… یعنی باید به علوم انسانی مسلط باشیم و تکنولوژی، فرآیندهای ارتباطی و تغییراتی را که در این حیطه در حال شکل‌گیری است بدانیم.»

داود میرباقری اما دلایل دیگری را متوجه پانگرفتن سینمای صنعتی می‌داند: اجرای سینمای صنعتی متخصص می‌خواهد که ما نداریم و باید این نوع آدم‌‌ها را تربیت کنیم. حسن فتحی شکل‌گیری سینمای صنعتی را در گرو دو مولفه‌ اصلی توسعه سیاسی و اقتصادی می‌داند.

همان‌طور که در نیم‌ویژه این شماره هم می‌بینید، سینمای صنعتی ‌ بر پایه آثار کیفی و با همراهی هنرمندان مستعد قابل دستیابی است. این اشتباه که صنعت سینما را در فاصله دور از سینمای هنری تصویر کنیم می‌تواند موجب سقوط سینما و پاگرفتن آثار مبتذل و سخیف شود و هرچند در کوتاه‌مدت گاهی موجب فروش بالای این یا آن فیلم می‌شود، تجربه جهانی نشان داده با گذشت زمان سوژه‌های نخ‌نما و تکراری توانایی جذب تماشاگر را از دست می‌دهند و سالن‌های سینما را از مخاطب خالی می‌کنند.

اتفاقاً‌ در بخش «فیلم‌ها و احساس‌ها»ی این شماره که سینمای نوین ترکیه را دستمایه خود قرار داده است می‌بینید که شاعرانگی بصری و تمرکز بر مسائل روز چگونه می‌توانند به عنوان ابزارهای اصلی در دستان سینماگران توانا به رشد کیفی سینما و صنعتی‌شدن آن منجر شوند.

در «بخش ادبیات» به سوی دیگر امر فرهنگی نظر کرده‌ایم؛ ادبیاتِ اشغال که خود موضوعی بسیار گسترده است.

چه تفاوت ماهوی‌ای میان اشغال در دوران گذشته؛ جهان‌گشایی‌ها و… با اشغال در دوران مدرن وجود دارد. «اشغال ادبیات خود را می‌پرورد.» امروزه بحث اشغال پیوند وثیقی با مطالعات تاریخی پیدا می‌کند. در حمله‌ی عرب یا مغول غیر از مبارزه‌ی نظامی مقاومت فرهنگی نیز به وجود آمده بود. «به خصوص بعد از حمله عرب برخورد سنت، زبان و فرهنگ ایرانی با زبان، سنت و فرهنگ اشغالگران به تجدید حیات فرهنگی انجامید که اعتلای شعر فارسی از جمله دستاوردهای آن بود.» اما این اشغال چگونه در واسازی تاریخی -و نه رونویسی یا گرته‌برداری از آن- در هنر، فرهنگ و حوزه‌های زبانی و ادبی خود را به نمایش می‌گذارد. چرا جز معدودی از نویسندگان، رجوع به ابعاد تاریخی -به خصوص تاثیر ادبیات اشغال یا به قول کیهان خانجانی اشغال ادبیات- در آثار نویسنده ایرانی تا این حد کم‌رنگ است؟ پاسخ را در دیدگاه‌های نویسندگان این شماره مشاهده خواهید کرد.

مارکسیسم و ادبیات عنوان دیگر پرونده این شماره است؛ «روایت مارکسیستی از ادبیات، قرائت‌های چپ از امر ادبی، کی و کجا در ایران به پایان رسید یا افول پیدا کرد.» در میزگرد این بخش ابتدا نحله‌های ادبی –دست کم سه نحله- که دیدگاه‌های چپ را در ادبیات ایران نمایندگی می‌کنند شناسایی می‌شوند و سپس دلایل افول ادبیات چپ به بحث گذاشته می‌شود: با برآمدن طبقه متوسط، آرمان‌های ادبی چپ به محاق می‌رود. «یکی از کلیدواژه‌های آن دوره را به خاطر بیاوریم. از لیوتار نقل می‌کردند؛ پایان «روایت‌های بزرگ»… مارکسیسم هم یکی از آن روایت‌های بزرگ بود. اما ما در ایران چه کردیم؟ روایت‌های بزرگ را به سود «شادی‌های کوچک» کنار گذاشتیم. به سود امور روزمره، به سود زندگی خرد روزمره.»

 

«هیروگلیف این شماره به نسبت میان بیماری و ادبیات می‌پردازد. پای‌بست بحث مقاله مفصلی است از ژاک رانسیر که سیر تحول «ادبیات» را در عرصه رمان با صورت‌بندی دو بیماری «هیستری» و «اسکیزوفرنی» -در آثار نویسندگانی مانند بالزاک، فلوبر و ویرجینیا وولف- تحلیل می‌کند. چه می‌شود که ادبیات در مصاف با دانش پزشکی، درمان خاص خود را ابداع و تجویز می‌کند.»

فهرست مطالب

سخنی با خوانندگان

سینمای جهان

ریدلی اسکات و گوشه‌هایی از تاریخ سینمای انگلستان/ همایون خسروی‌دهکردی

گفت‌وگو با ریدلی اسکات به بهانه بلید رانر/ آدم‌هایی خلق کرده‌ام که در آینده زندگی می‌کنند/ ترجمه: بهروز سلطانزاده

زمان و فضا در سینمای پست‌مدرن: از بلید رانر تا آسمان برلین/ ترجمه: صالح نجفی

بی‌اعتقادی سِر ریدلی اسکات/ ترجمه: رامین اعلایی

مونولوگ ریدلی اسکات در مورد استوری‌بورد/ خدایگان زنده استوری‌بورد/ پیاده‌سازی و ترجمه: رضا مولایی

نگاهی به چهار فیلم ریدلی اسکات با مرکزیت بازیگری راسل کرو/ مولف جعلی سینمای بدنه/ امیرهوشنگ للهی

قلمرو بهشت: تمثیل در برابر نماد/ امین حامی خواه

بلید رانر و اقتصاد روانی سوژه/ ترجمه: مهدی ملک

درباره فیلم «۱۴۹۲: فتح جدید»/ در جست‌وجوی دنیای جدید/ شهریار خلفی

نگاهی به فیلم تلما و لوئیز/ نشانیِ فمینیسم از جاده‌های فرعی/ محمدحسین میربابا

نگاهی به سینمای ریدلی اسکات با تمرکز بر بیگانه/ فضا، مکان، اسکات/ هوتن زنگنه‌پور

یادداشتی بر فیلم بلید رانر به کارگردانی ریدلی اسکات/ انسان‌تر از انسان/ مسعود حقیقت‌ثابت

فیلم‌ها و احساس‌ها

روایت‌هایی شخصی از دغدغه‌های مشترک/ ترجمه: بشیر سیاح

سینمای نوین ترکیه: از یشیلچام تا امروز/ ترجمه: بصیر علاقه‌بند

دلتنگی روح ترک برای وطن/ ترجمه: علی کرباسی

یشیم اوستااوغلو به روایت یشیم اوستااوغلو/ ترجمه: سعیده طاهری، بابک کریمی

هنر و سیاست

هارولد پینتر و حقیقت‌گویی به قدرت/ فرهاد محرابی

گفت‌وگو با هارولد پینتر/ نوشتن و سیاست/ ترجمه: مهدی غبرایی

نظم نوین جهانی/ هارولد پینتر/ ترجمه: فرهاد محرابی

یادداشتی پیرامون نمایشنامه «نظم نوین جهانی»/ در باب استعمار نوین/ ترجمه: مریم نعیمی

گردن‌کلفت دنیای غرب/ هارولد پینتر/ ترجمه: نیما حسن‌ویجویه

از دل نظریه‌ها

تئوری مولف

فیلم‌ها، کارگردان‌ها و منتقدان/ یان کامرون/ ترجمه: نوید پورمحمدرضا

ایدئولوژی، ژانر، مولف/ رابین وود/ ترجمه: روبرت صافاریان

فیوژن

به خونسردی یک نویسنده: ترومن کاپوتی بر پرده سینما

سایه‌‌روشن مرگ و زندگی: «در کمال خونسردی» به روایت ترومن کاپوتی و ریچارد بروکس/ حامد عزیزیان

«دوزخ اما سرد»: کاپوتی به روایت بنت میلر/ حمید باقری

مطالب آزاد

مانیفست سینما نووُ/ استتیک گرسنگی/ ترجمه: رامین اعلایی

سینمای ایران

چرا سینمای صنعتی در ایران پا نمی‌گیرد/ هالیوود ایرانی؟ به روایت داود میرباقری، منوچهر شاهسواری، حسن فتحی، حواد طوسی

صنعت سینما و اقتصاد ازهم‌گسیخته/ عباس بهارلو

مدیریت و برنامه‌ریزی، نیروی انسانی، بهره‌وری بهینه از منابع، دانش فنی/ الفبای توسعه صنعت سینمای ایران/ شهرام جعفری‌نژاد

مهندسی سینما، صنعت یا هنر؟/ محسن خیمه‌دوز

سینمای ایران روزگاری صنعتی می‌شود؟/ صنعت گریزپا/ شاهپور عظیمی

اکران و اکنون

گفت‌وگوی نیما حسنی‌نسب با حمید نعمت‌الله درباره زندگی سینما و «شعله‌ور»/ سینما عملی است مقدس و خوشم نمی‌آید کسی باهاش شوخی کند

گفت‌وگوی ویژه

کنگرانی

شعر و داستان

از پاییز جان و شعر/ ترجمه: محمود حدادی

محاصره برلن/ آلفونس دوده/ ترجمه: احمد اخوت

نقد و بررسی

میزگردی پیرامون شهریور ۲۰ و تبعات آن تا اکنون/ ادبیات اشغال و اشغال ادبیات با حضور عنایت سمیعی، بهمن بازرگانی، امیرحسن چهلتن، کیهان خانجانی

زبان اشغال/ احمد اخوت

جیمز جویس و مسئله استعمار/ شاپور بهیان

ناپلئون و مکتب رمانتیسم آلمانی/ محمود حدادی

رهگذران تاریخی/ ابوتراب خسروی

اسطوره اشغال ایران/ ابراهیم دمشناس

جنگ/ سهیل سمی

*مطالب این بخش بر اساس حروف الفبایی نام نویسندگان و مصاحبه‌شوندگان تنظیم شده است.

ادبیات و مارکسیسم

مجید مددی، مشیت علایی، اکبر معصوم‌بیگی، خلیل درمنکی از مارکسیسم و ادبیات می‌گویند/ چپ بر چلیپا/ در احتضار و احیای ادبیات چپ

شعر و کمونیسم/ آلن بدیو/ ترجمه: صالح نجفی، محسن ملکی

چرا مارکسیسم و فرودیسم تنها نظریه‌ی حقیقی ادبیات‌اند؟/ شهریار وقفی‌پور

شاملو و تعهد ادبی/ خلق ضمیرهای مشترک/ نیما پرژام، مهدی امیرخانلو

هیروگلیف

به کُشت‌دادن مادام بواری/ ادبیات، دموکراسی و پزشکی/ ترجمه: پویا رفویی

این فقط مسئله‌ای شخصی است/ سه‌جلوخ ‌از بروز بیماری در رمان/ پیام‌چمانی

تَرَک/ اسکات ‌فیتس جرالد/ ترجمه: صابر نجمی

 

نظر‌ دهی مسدود شده است.