۶۷

اردیبهشت و خرداد ۱۳۹۷ – شماره ۶۷– سال ‌چهاردهم

سخنی با خوانندگان

بیشتر رومانیایی‌ها مانند اهالی بالکان و شاید اروپا و بسیاری از مردم سراسر جهان شیفته امریکا به‌عنوان سرزمین فرصت‌ها هستند. با وجود آنکه حضور شوروی در سال‌های اولیه پس از جنگ جهانی دوم برای سینمای رومانی فرصتی طلایی بود و کمونیست‌ها به دلیل علاقه به سینما و اهمیتی که برای آن قائل بودند در همه سرزمین‌های تحت نفوذ خود امکانات سینما را از نظر سرمایه و آموزش گسترش دادند، ولی در دهه‌های ۱۹۷۰ به بعد دیکتاتوری چائوشسکو دست هنرمندان را بست و به شیفتگی و غرب‌گرایی در رومانی دامن زد. ای. اُ. اسکات، مهم‌ترین نقدنویس سینمایی نشریه نیویورک‌تایمز، اشاره می‌کند که دو کارگردان برجسته سینمای رومانی، کریستی پویو و کریستین مونجیو، هر دو سینمای سنتی رومانی را سینمایی «استعاری» وصف می‌کنند. و هر دو این واژه‌ را «با لحنی از بیزاری» به کار می‌برند. مونجیو می‌گوید، «من می‌خواستم در واکنش به آن نوع سینما فیلمساز شوم.»

اینان با نقد دوران سلطه شوروی توانستند دل جشنواره‌های اروپایی را به‌دست آورند. جشنواره کن به شکل بحث‌برانگیزی در سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۷ چهار جایزه به سینمای رومانی اختصاص داد تا در نهایت مانند بسیاری از کشورهای دیگر، سرمایه‌گذاری فرهنگی فرانسوی‌ها به بار نشست و موجب ارتقای غیرمنتظره سینمای رومانی شد. در آثار سینماگرانی که پا به عرصه گذاشته‌اند علاوه بر ابداعات فرمال مرتبط با واقع‌گرایی خاص سینمای رومانی، پرداختن به مضامین روانشناسانه چشمگیر است. این سینما به دلیل آنکه به هر حال هالیوودی نیست در داخل رومانی هنوز با اقبال چندانی روبه‌رو نشده است.

در بخش سینمای ایران می‌توانید خواننده موضوع همیشه بحث‌بر‌انگیز فیلمنامه باشید. انتخاب موضوعی چون فیلمنامه به این شکل به دلیل گستردگی وجوه و رشته‌های مرتبط در عمل به شاخه‌های مختلف در بحث‌ها و نظرها منتهی می‌شود که این رشته‌ها هر کدام می‌توانند به صورت موضوعی مجزا بررسی و تحلیل شوند. مسائلی چون جایگاه فیلمنامه در آثار ایرانی، آسیب‌شناسی فیلمنامه در سینمای ایران، قصه‌گویی در فیلمنامه‌های ایرانی، فیلمنامه‌های اقتباسی، اسطوره‌ها، روایت و خرده‌روایت، سینمای ضدقصه و… هر کدام می‌توانند و باید در پرونده‌هایی مستقل مورد تحلیل و بررسی صاحب‌نظران قرار بگیرند. بهرام توکلی در میزگرد همین بخش در مورد بحران فیلمنامه در سینمای ایران بر این باور است که «با دیدن مجموعه‌فیلم‌های ضعیف مدام احساس بحران در فیلمنامه می‌کنیم، در حالی که این بحران در یک کلیت است نه الزاماً در فیلمنامه… پس چرا مدام در حوزه فیلمنامه متمرکز می‌شویم؟ به این خاطر که فیلمنامه شروع‌کننده یک جریان است.» افخمی اما به موضوع ادبیات می‌پردازد و ضعف حوزه فیلمنامه را در ادبیات جست‌وجو می‌کند: «فکر می‌کنم در خود ادبیات، ضعف اصلی داریم… در زمینه داستان‌پردازی به صورت رمان و داستان‌های کوتاه و نیمه‌‌بلند و آن چیزی که به درد سینما ممکن است بخورد، نمی‌گویم چیزی در چنته نداریم، درجه یک نیستیم.» چیزی که از بحث‌ها برمی‌آید این است که باید روشن کنیم چه الگوهایی را داریم مطرح می‌کنیم و سپس به طور شفاف بر سر مسائل و چالش‌های سینمای ایران به گفت‌وگو بپردازیم و به قول بهرام توکلی اختلافات سلیقه‌ای‌مان را به رسمیت بشناسیم تا بتوانیم از این گنگی خارج شویم و به جواب برسیم.

بخش فیلم‌ها و احساس‌ها موضوع جذاب تحلیل بازیگری سینما را به بحث گذاشته است. «چگونه باید درباره‌ی بازیگری نوشت؟ چگونه زبان تحلیل بازیگری می‌تواند بازتابی از نقش‌آفرینی بازیگر باشد؟ چگونه ویژگی‌های فیزیکی بازیگر (ستاره) از او کاریزمایی می‌سازد که سایه‌اش بر نقش‌های متعدد سنگینی می‌کند؟…، چگونه بازیگر-ستاره‌ای که در نقش‌های به یادماندنی تثبیت شده در شکستن الگوهای بازیگری‌اش ناکام می‌ماند و حتی در نقش‌هایی به غایت متفاوت، خود را پیوسته تکرار می‌کند؟» در این پرونده به تحلیل نقد پالین کیل بر بازی دو بازیگر سینمای کلاسیک، گریگوری پک و لارنس الیویه، و نگاه و تحلیل او به مقوله بازیگری پرداخته شده. واکاوی‌ رابطه‌ی مونیکا ویتی و میکل آنجلو آنتونیونی گوشه دیگری از این پرونده است: «ویتی در فیلم‌های آنتونیونی همان اندازه که نظاره‌شونده است، نظاره‌گر هم هست -‌همسان با کارگردان- و خیره‌شدن آنتونیونی را مضاعف می‌کند. فیلمسازان دیگری هم بوده‌اند که نمای نقطه دید یک شخصیت زن را به کار گرفته باشند، اما هیچ کدام مانند آنتونیونی زنی نیافریده‌اند که جانشین و همزاد خود باشد.»

آثار کلاسیک بخش مهمی از فرهنگ جوامع هستند؛ علاقه‌مندان به ادبیات مدرن تا کلاسیک‌ها را نخوانند نمی‌توانند به درک درستی از آثار مدرن راه ببرند. مباحث نقد، به خصوص در رمان نیز مبتنی بر کلاسیک‌ها هستند. چرا باید آثار کلاسیک را خواند؟ آبتین گلکار می‌گوید کلاسیک‌ها پرسش‌هایی را مطرح می‌کنند که در هیچ زمانه‌ای نمی‌توان به آن پاسخ قطعی داد. «پرسشی که در جنایت و مکافات مطرح می‌شود، نه خود داستایفسکی جواب قطعی به آن می‌دهد و نه هیچ کس دیگری می‌تواند بدهد.» در گفت‌وگو با رضا رضایی، مترجم برجسته، که در یک پروژه‌ی وسیع و ادامه‌‌دار به ترجمه رمان‌های زنان قرن ۱۹ بریتانیا از جین آستین تا جرج الیوت و خواهران برونته پرداخته می‌توان تاثیرات این سنت کلاسیک قدرتمند اروپایی را در آثار کلاسیک جهان و آثار کلاسیک امریکا پی گرفت. رضایی معتقد است رمان‌نویسانی چون شارلوت برونته و جرج الیوت بهتر از هر فیلسوف، اقتصاددان و منتقد اجتماعی واقعیت جامعه انگلستان را توصیف کرده‌اند.

در اهمیت این آثار همین بس که انگلس درباره بالزاک گفته: این مرد مرتجع واقعی‌تر از هر کس دیگری جامعه فرانسه را توصیف کرده است.

گستره آثار کلاسیک پردامنه‌تر از آن است که بتوان در یک پرونده تعریفی دقیق از آن به دست داد. انعکاس آرا و نظرات نویسندگان در این شماره گویای این حقیقت است.

کلاسیک‌ها، بازخوانی کلاسیک‌ها و لزوم پرداختن به آثار کلاسیک به نوعی به محور موضوعی این شماره تبدیل شده است. بخش فیوژن نیز بر یکی از آثار ماندگار سینمای کلاسیک و دوباره‌سازی آن متمرکز شده است. «فیلم مزد ترس درامی نفسگیر و یکی از مشهورترین فیلم‌های تاریخ سینمای فرانسه و جهان است.» از این اثر که تریلری اگزیستانسیالیستی است به عنوان نمونه تمام‌عیار تعلیق سینمایی یاد می‌شود. سه دهه بعد ویلیام فریدکین این فیلم را با عنوان ساحر دوباره‌سازی کرد که اعتباری هم‌سنگ فیلم اصلی یافت و امروز خود اثری کلاسیک به شمار می‌آید.

بخش هیروگلیف نیز در این شماره از سه ساحت متفاوت مواجهه و رفتار با آثار کلاسیک را مطرح می‌‌کند؛ از جمله صالح حسینی ااز منظر ترجمه‌پژوهی ترجمه‌ی اخیر از ریچارد سوم را بررسی کرده و مباحثی را در باب اقتضائات ترجمه متن‌های کلاسیک پیش می‌کشد.

 

سخنی با خوانندگان

سینمای جهان

زندگی و آثار کریستین مونجیو/ دشواری‌های جهان پساکمونیسم/ همایون  خسروی‌دهکردی

گفت‌وگو با کریستین مونجیو/ به نحوه‌ی وجود واقعیت احترام می‌گذارم/ ترجمه: بهروز سلطانزاده

برداشت‌های بلند: واکنشی به گذشته در سینمای معاصر رومانی/ ترجمه: صالح نجفی

نگاهی به دو مفهوم فردیت و تمامیت‌خواهی در سینمای کریستین مونجیو/ امیرحسین سیادت

کریستین مونجیو در «۴ ماه و ۳ هفته و ۲ روز» و «آن سوی تپه‌ها»/ رامین اعلایی

بررسی تاثیر «جدایی نادر از سیمین» اصغر فرهادی بر «فارغ‌التحصیلی« کریستین مونجیو/ امیرهوشنگ للهی

نگاهی اخلاقی به سینمای کریستین مونجیو/ برنا حدیقی

نگاهی به فیلم «۴ ماه و سه هفته و ۲ روز» اثر کریستین مونجیو در توازی به وجودگرایی و دوآلیسم اخلاقی/ هوتن زنگنه‌پور

نگاهی به پنج فیلم کوتاه ساخته کریستین مونجیو/ ترجمه: رضا مولایی

مختصات دکارتی در «غرب» به کارگردانی کریستین مونجیو/ مسعود حقیقت‌ثابت

غرب؛ مروری بر اولین فیلم کریستین مونجیو/ ترجمه: شهریار خلفی

فیلم‌ها و احساس‌ها

نوشتن درباره بازیگری/ منتقد فیلم به مثابه بازیگر/ ترجمه: سعیده طاهری، بابک کریمی

مرگ همفری بوگارت/ آندره بازن/ ترجمه: محمدرضا شیخی

درباره‌ی هانا/ ترجمه: بصیر علاقه‌بند

کسوف: آنتونیونی و ویتی/ ترجمه: بشیر سیاح

فیوژن

بازسازی نوآورانه یک فیلم کلاسیک: پرونده‌ای درباره «مزد ترس» و «ساحر»

«قهرمانان و گورها»: مزد ترس اثر آنری-ژرژ کلوزو/ حمید باقری

طلسم تقدیر ترس: نگاهی به فیلم «ساحر» اثر ویلیام فریدکین/ حامد عزیزیان

سینمای ایران

مشکل سینمای ایران فیلمنامه است؟/ فرید مصطفوی، بهروز افخمی، بهرام توکلی پاسخ می‌گویند

فیلمنامه، خلق «چیز» از «ناچیز»/ محسن خیمه‌دوز

گفت‌وگو با عباس بهارلو درباره حضور بحث‌بر‌انگیز نویسندگان و شاعران در سینما/ فرزاد گمار

محاکمه در بیابان/  یا چگونه فیلمنامه در روند کارگردانی حذف می‌شود/ نیوشا صدر

موانع و سرعت‌گیری‌های فیلمنامه‌نویسی در سینمای ایران/ شاهین شجری‌کهن

سینمای ایران: پیشرفت یا پسرفت؟/ سیاوش گلشیری

سینما و ادبیات در منشور روایت

گفت‌وگوی فرشته احمدی و مجید برزگر/ فرم همه چیز است

درباره‌ فیلم «یک شهروند کاملاً معمولی» ساخته مجید برزگر/ فرشته احمدی

اکران و اکنون

نگاهی تحلیلی به جشنواره جهانی فیلم تهران/ محسن خیمه‌دوز

بازخوانی‌ها

بازخوانی‌ها-۱/ امید روحانی

«ساد-پازولینی»/ رولان بارت/ ترجمه: رامین اعلایی

شعر و داستان

من از ایرلندم/ ویلیام باتلر ییتز/ ترجمه: احمد اخوت

بیا با من در ایرلند پایکوبی کنیم/ شرلی جکسون/ ترجمه: احمد اخوت

هجرت/ پتر هوخل/ ترجمه: محمود حدادی

هتل گچسر/ سیامک گلشیری

نقد و بررسی

از کلاسیک‌های باستانی تا کلاسیک‌های مدرن/ همراه با کاوه میرعباسی، آبتین گلکار، ابراهیم دمشناس، محمدرضا گودرزی

بازخوانی کلاسیک‌/ احمد اخوت

نشستی پیرامون رمان ۱۸۰۰ تا ۱۹۳۰ اروپا و امریکا/ با حضور رضا رضایی (مترجم) و کیهان خانجانی (داستان‌نویس)/ کار، کار انگلیسی‌هاست

چرا و چگونه جنایت و مکافات را بخوانیم/ هارولد بلوم/ ترجمه: بهار احمدی‌فرد

این آثار کلاسیک بدون تاریخ مصرف/ کیوان ارزاقی

هفت‌پیکرخوانیِ کالوینو/ شاپور بهیان

گفت‌وگو با عبدالله کوثری درباره لزوم خواندن آثار کلاسیک/ محمدرضا گودرزی

هر کسی «کلاسیک‌»های خودش را دارد/ علی‌اصغر حداد

عواطف توده در آثار برگزیده/ محمود حدادی

از کلاسیکرها یاد بگیریم و یاد نگیریم/ محمود حسینی‌زاد

گفت‌وگوی نظامی گنجوی و جیمز جویس درباره نظم کیهانی/ کیهان خانجانی

مفهوم کلاسیک و قضیه کلاسیک/ ابوتراب خسروی

اثر کلاسیک و قداست از پیش بدیهی/ سهیل سمی

نابوکف و شاهکارهای قرن بیستم/ ترجمه: خجسته کیهان

*مطالب این بخش بر اساس حروف الفبایی نام نویسندگان و مصاحبه‌شوندگان تنظیم شده است.

تصحیح

نوآوری در ادبیات یا بدیعی که بدعت نیست/ محمد حسینی

هیروگلیف

واریاسیون چشم‌زخم/«نسبت کلمه-تصویر در لبریخته ۱۸۵ یدالله رؤیایی»/پیام چمانی

مکانیسم فلاش‌بک در خاطرات تاج‌السلطنه/ هذیان خانم رُمان/ پویا رفویی

ترجمه‌ای به‌اندام یا ناسازقامت/ ریچارد سوم/ صالح حسینی

مطالب آزاد

پرسپکتیو روایی/ علیرضا محمودی‌ایرانمهر

جفای رفته بر داستان‌نویس/ برهان‌الدین حسینی

کتاب

نگاهی به رمان «رویاهایت را می‌بوسم» نوشته نازنین قنبری/ آجرهای فراموشی/ شاهین شجری‌کهن

نگاهی به کتاب «جان کاساوتیس: مجموعه مقالات»/ مهران چهرازی

 

 

 

 

 

 

 

نظر‌ دهی مسدود شده است.