۶۶

اسفند ۱۳۹۶ و فروردین ۱۳۹۷ – شماره ۶۶ – سال چهاردهم

سخنی با خوانندگان

با از میان‌رفتن اقتدار ایدئولوژیک حاکمیت در ایالات متحده، پس از کشتار ایالت کنت، ترور کندی‌ها و مارتین لوترکینگ، جنگ ویتنام، شورش‌های دانشجویان و سرکوب آنها، خیزش‌های فمینیستی و طغیان‌های هنجارشکنانه جوانان مانند هیپی‌ها، نسل بیت و… دیگر سینمای رویاپرداز هالیوود پاسخگوی نیازهای مخاطبان به ویژه جوانان نبود؛ به خصوص که مناسبات درون جامعه و سینما هم پس از جنگ جهانی در سراسر دنیا دچار دگرگونی شده بود. از این رو در دهه هفتاد، سینمایی متولد شد که با نام هالیوود نو یا موج نو امریکایی شناخته می‌شود.

اسپیلبرگ و دوست و همکارش جرج لوکاس مخاطبان فیلم‌های اروپایی و هالیوود نو را با آثار خیالی‌ای مانند «آرواره‌ها» و «جنگ ستارگان» مجدداً‌ به دنیای ساده‌دلانه و کودکانه دهه ۶۰ بازگرداندند. مخاطب آنها با تمهیدات تصویری، صدا و جذابیت‌های خاص فرمال از نگرش انتقادی و زیبایی‌‌شناسانه‌ی فاصله می‌گرفت. استیون اسپیلبرگ در طول ساعت‌هایی که در اتاق کار خود در استودیوی یونیورسال بر آثار کلاسیک و فیلم‌های اروپایی تمرکز می‌کرد، آموخت که چگونه با سرگرمی‌سازی؛ سبکباری و بی‌خیالی را به مخاطب هدیه کند، رکوردهای گیشه را جابه‌جا کند و به پرمخاطب‌ترین کارگردان تاریخ سینمای امریکا و جهان بدل شود. پرونده‌ای متفاوت در مورد او در این شماره تقدیمتان شده است.

آسیب‌های مختلفی سینمای این مرز و بوم را تهدید می‌کند که به طور حتم در تحلیل‌های متفاوتی که در مورد  جشنواره فیلم فجر ارائه شده به گوشه‌هایی از آنها توجه کرده‌اید. شاید مهم‌ترین آنها سرمایه‌گذاری‌های غیرحرفه‌ای و گاه افسارگسیخته است که مهم‌ترین آسیب آن تغییرات دستمزدها در فهرست هزینه‌های فیلم است. برای بخش سینمای ایران در این شماره موضوع چالش‌ها، مخاطرات و آسیب‌های انواع سرمایه‌گذاری در سینمای ایران را برگزیده‌ایم. سرمایه‌گذاران چرا و چگونه جذب سینما می‌شوند؟ آیا سودآوری آنها را جذب می‌کند؟ در این بخش ملاحظه می‌کنید که «فروش و بازگشت سرمایه بیشتر از کیفیت اثر سینمایی به حال خوش مخاطبان وابسته است».

معنای سودآوری در تولید چیست؟ سینمای شخصی چه مشخصه‌هایی دارد و فردیت در سینما دارای چه جایگاهی است؟ نقش ارشاد، خانه سینما و تلویزیون در چرخش چرخ‌های اقتصادی سینما و نقش فیلمنامه در درآمد و هزینه‌های فیلمسازی چیست؟

هارون یشایایی، منیژه حکمت، سیدضیاء هاشمی و سیدهادی کریمی در میزگرد این بخش به مشکلات و چالش‌های سرمایه‌گذاری از جمله ورود افراد غیرحرفه‌ای به عرصه سینما، دولتی بودن سینمای ایران و عدم رقابت بخش خصوصی با آنکه باعث برهم‌خوردن معادلات سرمایه‌گذاری و روند تولید فیلم شده‌اند؛ اشاره می‌کنند. در همین بخش راهکارهایی برای برون‌رفت از کلاف سردرگم سرمایه‌گذاری در سینمای ایران ارائه شده که می‌تواند بسیار راهگشا باشد.

در پرونده‌ای که به مناسبت تجدید چاپ رمان دایی‌جان ناپلئون در این شماره تدارک دیده‌ایم به زوایای مختلف این رمان و مجموعه تلویزیونی‌ای که از روی آن ساخته شده است پرداخته‌ایم. سریال دایی‌جان ناپلئون اساساً‌ در زمره مجموعه‌های کالت قرار می‌گیرد. همان‌طور که می‌دانید فیلم یا رمان کالت به اثری گفته می‌شود که بتواند مخاطبانی از همه اقشار اجتماعی را جذب و در عین حال مابه‌ازای اجتماعی ایجاد کند. در نشست این بخش که با حضور فیلمبردار مجموعه تلویزیونی دایی‌جان ناپلئون علیرضا زرین‌دست، محمد شهبا، محمدحسن شهسواری و امید روحانی برگزار شده به راز ماندگاری اثر اشاره شده است و می‌بینیم که ناصر تقوایی ضمن وفاداری مثال‌زدنی به رمان پلات داستان و ضرباهنگ را ارتقا داده است. سه خصلت عمده رمان یعنی مضمون عینی، پرداختن به طبقات مختلف جامعه شهری و محتوای طنزآمیز داستان در کنار تعادل و توازنی  که در میان بخش‌های توصیفی، کرداری و گفت‌وگوها وجود دارد، ترکیب خاصی را پدید آورده که دایی‌جان ناپلئون را به اثری بی‌همتا تبدیل کرده است. پس از گذشت چهل سال از چاپ رمان ایرج پزشکزاد همزمان با انتشار مجدد این کتاب و مصادف با چهلمین سال ساخت مجموعه تلویزیونی دایی‌جان ناپلئون نویسندگان مجله در این شماره به نکات کشف‌نشده‌ی این رمان و سریال پرداخته‌اند.

با وجود آنکه ادبیات مانند سینما و تئاتر وابسته به سرمایه نیست به دلیل اهمیت مخاطب؛ نوآوری و تجربه‌گرایی در آن نیاز به خطرکردن دارد. پرونده‌ی ادبی این شماره حد نوآوری در ادبیات را موضوع خود قرار داده است. جهان دائم در حال نوشدن است و در این فرآیند نوشدن پرسش‌های تازه ایجاد می‌شود که پاسخ‌‌های تازه می‌طلبد. اما حد این نوآوری تا کجاست؟ مرز کجاست؟ جان بارت و امبرتو اکو پس از داستان‌های پسامدرنی که نوشته شد گفتند اشتباهی که کردیم بی‌توجهی به لذت‌بخشی و نادیده‌گرفتن پلات در داستان بود؛ یا همان افراط در امر نو. شاید بتوان پاسخ را در کلام ویکتور شکلوفسکی -از بنیانگذاران مکتب شکل‌گرایان روس- یافت که ترجمه گفت‌وگویی از او به قلم دکتر احمد اخوت در همین بخش آمده است.

بخش هیروگلیف این شماره به سینمای نصیب نصیبی و شعرِ سینما اختصاص دارد. شعرِ سینما مواجهه‌ای مستقیم با وضعیت ادبیات پیدا می‌کند. در نشست محمدرضا اصلانی، هوشیار انصاری‌فر، شهناز صاحبی و پویا رفویی جنبه‌های استتیک و گفتمانی شعرِ سینمایی و ابعاد مختلف سینمای نصیب نصیبی مورد بحث و تحلیل قرار گرفته است.

گذشته و اکنون نقد فیلم در ایران و جهان در شماره‌های مختلف سینما و ادبیات جایگاه مهمی داشته است. بخش فیلم‌ها و احساس‌ها این بار به بهانه پرونده‌ای درباره رابین وود -‌شخصیت افسانه‌ای نقد- مقالاتی را از بزرگان عرصه هنر هفتم حضورتان تقدیم کرده است. کسانی چون دیوید بردول و کریستوفر شَرِت از رابین وود -‌که در سال ۲۰۰۹ درگذشت- یاد کرده‌اند. رابین وود با امر مطالعه سینمایی به‌مثابه یک موجود زنده برخورد می‌کرد و این آموزه‌ای بود که از مرادش اف آر لیویس (استاد کمبریج) به او رسیده بود. افق‌های فکری و سیاسی وود به خصوص در دهه هفتاد گسترده و جامع بود. انسان‌گرایی او حتی فراتر از عشق بیکرانش به سینما بود. وود در آثار خود موقعیتی متاثر از مکاتبی مثل مارکسیسم و نگرش‌های رادیکال و نو برای خود قائل می‌شد. چالش او با منتقدان نظریه مولف در زمانی که به ساده‌انگارانه‌بودن آن خرده می‌گرفت مثال‌زدنی است.

«بسیاری از خبرنگاران اکنون چیزی بیش از پیام‌رسانان و مبلغانِ آنچه جرج اورول «حقیقت رسمی» می‌نامید نیستند. آنها به راحتی دروغ‌ها را رمزگذاری می‌کنند و نشر می‌دهند.» آنان آنچنان زیر سیطره این نگاه قرار گرفته‌اند که تبدیل به «خادمان» جریان موسوم به جریان اصلی شده‌اند. …«مشکلِ کلماتی چون «بی‌طرفی» و «عینیت» این است که آنها معنای حقیقی خود را از دست داده‌اند. به تسخیر درآمده‌اند. خبرنگاران «مجموعه‌ای از مفروضات را در خود درونی کرده‌اند و یکی از نیرومندترین مفروضات این است که جهان بایستی بر مبنای منفعتی که می‌تواند برای غرب داشته باشد نگریسته شود نه بر مبنای انسانیت.» این جملات گزیده‌ای از سخنان و نگاه جان پیلجر مستندساز و خبرنگار پرآوازه استرالیایی است که سوژه بخش هنر و  سیاست این شماره واقع شده است. پیلجر با قریب به شصت فیلم مستند خبری درباره کامبوج، ویتنام، میانمار، فلسطین، افغانستان و… از دهه ۷۰ تاکنون برجسته‌ترین نماینده‌ی جریانی در مستندسازی مولف‌محور بوده است. کار او در یک معنا همان‌گونه که هارولد پینتر درباره‌اش گفته «آشکارکردن حقیقت کثیف» بوده است.

امید که تحفه‌ی نوروزی سینما و ادبیات سال پرطراوتی را برایتان رقم بزند.

 

سخنی با خوانندگان

سینمای جهان

زندگی و آثار استیون اسپیلبرگ/ رویای امریکایی/ همایون خسروی‌دهکردی

گفت‌وگو با استیون اسپیلبرگ/ ترجمه: بهروز سلطانزاده

فهرست گدار: چرا اسپیلبرگ و آشویتس در صدر فهرست‌اند/ ترجمه: صالح نجفی

درباره تصویر هیولا در آرواره‌ها/ رامین اعلایی، بابک پیدارسی

نگاهی به نقش مذهب و سرمایه در سینمای اسپیلبرگ/ محمدحسین میربابا

تحلیل مالی فیلم‌های بلند سینمایی استیون اسپیلبرگ/ رضا مولایی

فهرست شیندلر و محدودیت‌های اخلاقی بازنمایی هولوکاست/ ترجمه: مهدی ملک

کودک در فیلم‌های استیون اسپیلبرگ/ به نام پدر/ برنا حدیقی

گذر از جامعه به ایدئولوژی/ امین حامی‌خواه

نقش کودکان در سینمای استیون اسپیلبرگ/ هوتن زنگنه‌پور

پل جاسوسان؛ تریلر درخشان اسپیلبرگ/ ترجمه: شهریار خلفی

نگاهی به مواجهه استیون اسپیلبرگ با تاریخ‌(های) سیاسی- اجتماعی به میانجی فهرست شیندلر، نجات سرباز رایان و مونیخ/ مهران چهرازی

درباره پل جاسوسان/ معلق میان دوزخ و برزخ/ حمید باقری

از تروریسم تا آخرالزمان: نگاهی به دو فیلم «مونیخ» و «جنگ دنیاها»/ حامد عزیزیان

فیلم‌ها و احساس‌ها

روانکاوی «روانی»/ رابین وود/ ترجمه: محمدرضا شیخی

درباره‌ی مهر هفتم، چهره و چشم شیطان/ رابین وود/ ترجمه: سعیده طاهری، بابک کریمی

به یاد رابین وود/ کریستوفر شرت/ ترجمه: بشیر سیاح

رابین وود/ دیوید بردول/ ترجمه: علی کرباسی

هنر و سیاست

جان پیلجر و جدال بی‌امان با پروپاگاندا

در اهمیت جان پیلجربودن/ شکستن سکوت ایرانی/ فرهاد محرابی

در دفاع از ژورنالیسم جان پیلجر در باب اسرائیل و فلسطین/ ترجمه: مریم نعیمی

جنگ رسانه و پیروزی پروپاگاندا/ ترجمه: زهرا پورنیک‌صفت

سکوت را بشکن؛ جنگ جهانی‌ای آغاز شده است/ نیما حسن‌ویجویه

نبرد جان پیلجر با تزویر/ ترجمه: رامین اعلایی

نوشتاری در باب مجموعه‌ای از دوازده مستند جان پیلجر/ ترجمه: مهدی جمشیدی

فیوژن

از ومپایر تا دراکولا و نوسفراتو: خون‌آشام‌ها از چشم دوربین سینما

تنها در دل تاریکی: ورنر هرتسوگ و نوسفراتو/ حامد عزیزیان

درباره «خون‌آشام» اثر کارل تئودور درایر/ حمید باقری

سینمای ایران

چالش سرمایه‌گذاری در سینمای ایران میزگرد منیژه حکمت، هارون یشایایی، سیدضیاء هاشمی، محمدهادی کریمی، جواد طوسی

تهیه‌کنندگی سینما، از علت تا دلیل/ محسن خیمه‌دوز

گفت‌وگوی جابر قاسمعلی با جمال ساداتیان

وضع وخیم سرمایه‌گذاری در سینمای امروز ایران/ امیر پوریا

تغییر نظام‌مند راه حل نجات سینمای ایران/ علیرضا رئیسیان

سه سین سیاست و سینما و سرمایه/ محمدعلی سجادی

گفت‌وگو با علیرضا تابش مدیر بنیاد سینمایی فارابی/ زهرا نجفی

بررسی یک استحاله تاریخی در سینمای ایران/ شاهین شجری‌کهن

گزارش گفت‌وگو با مجید برزگر/ مرسده مقیمی

اکران و اکنون

گزارش سی‌و ششمین جشنواره فیلم فجر/ آزاده جعفری

گفت‌وگو با جواد عزتی/ مرسده مقیمی

درباره‌ی اسرافیل ساخته آیدا پناهنده/ آزاده جعفری

مطالب آزاد

اهمیت کارگردان بودن/ سیامک گلشیری

نگاهی به سه شاهکار کمدی از منظر یک پرسش فرضی/ شاهپور شهبازی

شعر و داستان

صداهای شبانه/ محمود حدادی

اینجا تیب تِن است/ هاینریش بل/ ترجمه: احمد اخوت

تک درخت/ ناصر نبوی

نقد و بررسی

مرزهای نوآوری در ادبیات داستانی/ همراه با حسین پاینده، فرشته احمدی، مهدی‌ یزدانی‌خرم محمدرضا گودرزی

سنگ سنگ است/ احمد اخوت

نوآوری‌های صادق هدایت و تاسیس ادبیات ملی/ شاپور بهیان

ادبیت زبان و امر نو/ منیرالدین بیروتی

از منشأ اجتماعی شعر اکسپرسیونیستی / محمود حدادی

وگرنه که تکرار فایده‌ای ندارد/ محمود حسینی‌زاد

نوآوری در ادبیات یا بدیعی که بدعت نیست/ محمد حسینی

حدیث کهنه و نو/ سهیل سمی

ادبیات در مواجهه با تاریخش/ ترجمه: سعید صادقیان

از کاتب مصری تا کاتب «تونی کرگ»/ رضا عامری

بازگشت عروس دریایی/ محمدرضا کاتب

داستان‌نویسی قاسم هاشمی‌نژاد/ ناصر نبوی

*مطالب این بخش بر اساس حروف الفبایی نام نویسندگان و مصاحبه‌شوندگان تنظیم شده است.

پرونده دایی‌جان ناپلئون

درباره‌ی مجموعه تلویزیونی دایی‌جان ناپلئون/ نشست علیرضا زرین‌دست، محمد شهبا، محمدحسن شهسواری، امید روحانی

زنان بازی‌خورده، مردان بازیگردان/ فرخنده آقایی

تورم تخیل و دایی‌جان/ احمد ابومحبوب

دایی‌جان ناپلئون و طرح چند پرسش/ رضیه انصاری

دایی‌جان ناپلئون؛ مجموعه‌ای با فضاسازی و اجرای حرفه‌ای/ عباس بهارلو

درباره موسیقی متن سریال «دایی‌جان ناپلئون»/ جامانده از اجتماع خشمگین/ امیر بهاری

سرور کسمایی از دشواری‌های ترجمه دایی‌جان ناپلئون می‌گوید/ مریم جلالی‌فراهانی

چند نکته در مورد «دایی‌جان ناپلئون» و نویسنده آن ایرج پزشکزاد/ ناصر زراعتی

دایی‌جان ناپلئون چه می‌خواهد بگوید/ روبرت صافاریان

از دایی‌جان ناپلئون تا طنز فاخر سعدی/ سیروس علی‌نژاد

از روح داستان تا روح مکان/ کاوه فولادی‌نسب

نگاهی به جایگاه خانه در رمان/سریال دایی‌جان ناپلئون/ شیوا مقانلو

هیروگلیف

سینمای نصیبی نیم‌قرن بعد/ از شعرِ سینما/ پویا رفویی

حلول شعر در سینمای نصیب نصیبی/ میزگرد محمدرضا اصلانی، شهناز صاحبی، هوشیار انصاری‌فر، پویا رفویی

فیلمنامه مستند منتشرنشده‌ای از نصیب نصیبی

یادداشت منتشرنشده‌ای از فرخ تمیمی/ آیا شعر را می‌شود محبوس کرد؟

بریدنی بی‌زخم/ سمیرا یحیایی

سینما پدیده‌ای است در حد فاصل هنر و زندگی/ ترجمه: پریسا فتوحی

نظریه مختصر سرنوشت/ سپیده کوتی

تجسمی

بازنمایی امر عمومی در هنر؛ شادی و اندوه/ گفت‌وگو با فرشید آذرنگ/ محسن نوری‌چپی

درباره‌ی شادمانی عمومی و امکان‌های آن/ مجید اخگر

کتاب

گفت‌وگو با شهیار قنبری به بهانه‌ی انتشار کتاب‌های تازه‌اش در ایران/ حسین عصاران

مروری بر کتاب عباس کیارستمی و فیلم‌-فلسفه/ رضا رحمتی‌راد

نگاهی به کتاب «سینما، انسان‌شناسی تصویری»/ مهران چهرازی

 

نظر‌ دهی مسدود شده است.