۶۵

شماره ۶۵ سینما و ادبیات منتشر شد

سخنی با خوانندگان

زاده یک روحانی دربار سلطنتی سوئد، متاثر از طبیعت و فرهنگ اسکاندیناوی، همه هوش خود را صرف هنر و همه‌ی هنر خود را وقف نمایش می‌کند. از تئاتر به سینما و از سینما به تئاتر با پرسش‌های بی‌شمار؛ پرسش از خدا و درباره خدا، کنکاش در مورد نقش عشق و معنای زندگی، که این آخری فقط در چالش با مرگ دست‌یافتنی‌ست. ولی مگر می‌توان با دلهره ابدی به مرگ خیره شد و زندگی کرد. آثار اینگمار برگمان به جز هم‌ولایتی‌هایش یعنی استریندبرگ و حتی ایبسن به شکل ویژه‌ای به تجربه شخصی او از زندگی متکی‌اند. در پرونده‌ی مفصلی که -به دلیل اهمیت اینگمار برگمان بخش فیلم‌ها و احساس‌ها نیز موضوع خود را به این سینماگر برجسته اختصاص داده است- گردآوری شده از زوایای مختلف وجوه فلسفی و هنری این کارگردان بزرگ در بیشتر آثارش مورد تامل قرار گرفته است. اما بیان همه حقیقت در مورد سینمای برگمان احتمالاً جد و جهدی بیش از این می‌طلبد. برگمان خود در جایی می‌گوید: «هیچ‌کس هیچ‌گاه نباید درگیر کشیدن پرتره‌ای از خویش شود چرا که با وجود تلاش برای بیان حقیقت، دروغ‌گفتن امری خطاست.»

 

نگاه بخش سینمای ایران در شماره‌ای که پیش‌رو دارید به سینمای تجربی و تجربه‌گرایی در سینمای ایران معطوف شده است. بر این اساس سینمای «مستقل تجربه‌گرا» با هر فیلم، یک «تجربه ساخت‌شکنانه‌ی نو در فرم» و یک «تجربه‌ی روایت‌گرانه‌ی نو در محتوا» را تجربه می‌کند. در سینمای «مستقل تجربه‌گرا» نه کلیشه‌ها و ساختارها، که فقط «خودِ تجربه‌گرایی ا‌ست که تکرار می‌شود، بی‌آنکه این تکرار، به ساختارها یا کلیشه‌های مشابه تبدیل شود. «آیا سینمای تجربه‌گرای امروز، عملاً موجودیت دارد؟» چرا این جریان در سینمای ما در اکران، ارتباط با مخاطب و ساخت فرم‌های بدیع در روایت نتوانسته در جایگاه واقعی خود بنشیند؟ نظر به اینکه ابوالحسن داوودی سابقه طولانی مدیریت امور صنفی و خانه سینما را در کارنامه خود دارد و شهرام مکری علاوه بر ساخت آثار تجربی مطرح در شورای سیاستگذاری گروه «هنر و تجربه» حضور دارد و بالاخره علی سرتیپی از مدیران پردیس سینمایی کوروش و کمپانی‌های پخش و تهیه آثار سینمایی است؛ هر سه خروجی میزگرد را با پیشنهادهایی به سازمان سینمایی و مدیران ارشاد کامل کرده‌اند.

آیا با خواندن یک متن می‌توان جنسیت نویسنده‌اش را حدس زد؟ در دورانی که اتفاقاً مفاهیمی چون جنسیت هر روز مبهم‌تر می‌شوند، متن‌ها اما بر گذشته‌ای شفاف‌تر ناظرند. در این خصوص برخی بر این باورند که «نوشتن امری انسانی فارغ از بحث جنسیت است و جنسیت ربطی به نوشتن ندارد» و هر نویسنده‌ای از زاویه نگاه و دید خاص خود به مضامین بشری می‌پردازد. گروه دوم اما معتقدند «که جنسیت در زبان و اندیشه‌ی انسان‌ها موثر است و خود را در انتخاب واژگان، سبک نگارش، انتخاب موضوع و پرورش مضامین نشان می‌دهد». آیا طرح یک روایت خاص وقتی از دید یک زن نویسنده مطرح می‌شود با طرح آن از طریق یک نویسنده مرد تفاوت دارد؟ ویرجینیا وولف می‌گوید ادراک عاطفی یک زن و به تبع آن اندیشه‌ی او درباره‌ی جهان با یک مرد متفاوت است و دلیل آن را تفاوت تجربه‌های خاص زنان با مردان می‌داند. فرخنده آقایی، مهسا محبعلی، منیرالدین بیروتی و محمدرضا گودرزی در نشست این بخش از دیدگاه‌های متفاوت به این موضوع نگاه کرده‌اند.

پرونده ویژه این شماره در مورد یکی از خالقان و بدعت‌گذاران رمان‌ در  ژانرهای علمی-تخیلی، آرمانشهری، تاریخی، فمینیستی و رمان چندژانری است. «کم‌توجهی به میراث عبدالحسین صنعتی‌زاده به ویژه در فانتزی‌نویسی و شکل‌دهی به ادبیات ژانر، علاوه بر آنکه ناشی از محدودیت‌ها و رویکردهای نظری سنت‌های تاریخ‌نگاری ادبی در ایران معاصر است، متاثر از نایاب‌بودن این آثار در شش دهه اخیر نیز بوده است.» در این پرونده میراث صنعتی‌زاده در شکل‌گیری ژانرهای ادبی در ادبیات مدرن ایران و دلایل تاریخی غیاب یا حذف او از گفتمان‌‌های حاکم ادبی مورد بحث و تحلیل قرار گرفته است.

 

از این پس، هرازگاهی با بخشی به نام سیاست و هنر در خدمت شما هستیم. نخستین پرونده این بخش نئولیبرالیسم و هالیوود در این شماره پیش روی شماست. حل بخشی از مشکلات اساسی سینما از قبیل سرمایه و اکران در پاره‌ای از کشورها با قربانی‌کردن هویت سینمای ملی و به بهای سنگین دور‌شدن از سنت و میراث فرهنگی و طبیعی امکان‌پذیر شد. به عنوان مثال با سیاست‌های مارگارت تاچر و جذب سرمایه‌های هالیوودی، مشکل قدیمی سینمای انگلستان در جذب سرمایه برطرف شد و با سرازیرشدن سرمایه‌های هالیوودی بخش اعظم سینمای انگلستان تحت اختیار کمپانی‌های هالیوودی قرار گرفت و هنرهای نمایشی سنتی کشور که بر پایه ادبیات و تئاتر قدرتمند انگلستان استوار بود دچار رکود و کندی و یکنواختی محتوا شد. سینمای سرمایه‌سالار هالیوود از یک سو با اهمیتی که برای پول و شهرت قائل است موجب گسترش فساد مالی و اخلاقی در مناسبات میان عوامل و شرکت‌ها شد. و از سوی دیگر هنرمندان را به دلیل نگرانی از بازگشت سرمایه و گرفتاری‌های ناشی از تقابل با مصرف‌گرایی و خصلت‌های سرمایه‌داری، به ورطه محافظه‌کاری و احتراز از نوآوری کشاند، که در نهایت به تولید آثار تکراری و یکنواخت حتی در سینمای ظاهراً مستقل امریکا کشیده شد.

مضمون محوری بخش هیروگلیف این شماره نقل قول غیرمستقیم آزاد است. این اصطلاح «به وضعیتی در روایت اشاره می‌کند که طرز گفتار راوی از شیوه‌های متعارف اول شخص و سوم شخص منحرف می‌شود و با به کاربردن قیدها، صفت‌ها یا جمله‌معترضه‌هایی ناگهانی، مسیر  روایت تغییر می‌کند.» روایت دوصدایی تکنیکی تصنعی نیست، بلکه منبعث از نیروهایی است که مثل خط روی خط‌افتادن در یک گفت‌وگوی تلفنی نحوه بیان را تغییر می‌دهد.

 

سخنی با خوانندگان

سینمای جهان

زندگی و آثار اینگمار برگمان با نگاهی به تاریخچه سینمای سوئد/ همایون خسروی‌دهکردی

برگمان از زبان برگمان/ ترجمه: بهروز سلطانزاده

نگاهی به فیلم پرسونا/ ملاحظه رنج دیگران/ صالح نجفی

تصویر و تماشا در سینمای اینگمار برگمان با تکیه بر «پرسونا»/ امیرحسین سیادت

برگمان و دلالت‌های فلسفی سینمایش در برابر خوانش‌های اگزیستانسیالیستی/ ترجمه: نوید پورمحمدرضا

درباره «نور زمستانی» اینگمار برگمان/ زیستن مرگ/ رامین اعلایی

تاثیر هنرهای تجسمی بر آثار برگمان/ ترجمه: رضا مولایی

پیش به سوی تفسیری ضدروانکاوانه و ضدنشانه‌شناسانه از سینمای برگمان/ امین حامی‌خواه

واکاوی گسست سینمایی برگمان در تریلوژی ایمان/ مهدی ملک

چرا اینگمار برگمان اهمیت داشت/ ترجمه: شهریار خلفی

پرتره‌ای از هنرمند: درباره فیلم «ساحره» اینگمار برگمان/ ترجمه: برنا حدیقی

نگاهی به سینمای اینگمار برگمان با تمرکز بر تاویل سمیولوژیک پرسونا/ هوتن زنگنه‌پور

نگاهی گذرا به مسئله‌ی ایمان در آثار برگمان و سه‌گانه‌ی سکوت خدا/ مسعود حقیقت‌ثابت

تاملی بر سینمای برگمان/ الهیات شر/ محمدحسین میربابا

فیلم‌ها و احساس‌ها

ایستایی «پرسونا»/ ترجمه: بشیر سیاح

درباره «فریادها و نجواها»/ لحظه‌های رهایی/ ترجمه: سعیده طاهری، بابک کریمی

درباره‌ی «فانی و الکساندر»/ مرا اسماعیل بخوان

درباره‌ی «سونات پاییزی»/ کهنه‌زخم سر بازکرده‌ی خزان/ سعیده طاهری، بابک کریمی

فانی و الکساندر/ ترجمه: محمدرضا شیخی

برگمان در برابر برگمان/ ترجمه: علی کرباسی

واپسین نگاه؛ ساراباند/ ترجمه: محمدرضا شیخی

هنر و سیاست

لیبرالیسم و هالیوود/ در قلمرو امپراتور/ فرهاد محرابی

هالیوود، نئولیبرالیسم و هژمونی ایالات متحده/ فرهاد محرابی

برای پول بیشتر، اشک فرماندار را در بیار/ ترجمه: زهرا پورنیک‌صفت

مروری کوتاه بر کتاب نئولیبرالیسم و سینمای جهانی، سرمایه، فرهنگ و نقد مارکسیستی/ ترجمه: نیما حُسن‌ویجویه

سینمای ایران

میزگرد ابوالحسن داوودی، علی سرتیپی، شهرام مکری، جواد طوسی درباره سینمای تجربی در ایران

افتخار سینمای ایران از آنِ کیست؟/ عباس بهارلو

سینمای تجربه‌گرا/ تجربی در فرم، مستقل در محتوا، آوانگارد در ساختار/ محسن خیمه‌دوز

سینمای «ضروری»/ امیرحسین علم‌الهدی

تجربه‌ای به قواره این سینما/ نیوشا صدر

نگاهی به مفهوم تجربه‌گرایی در سینمای ایران و برداشت‌های رایج از آن/ شاهین شاهین شجری‌کهن

اکران و اکنون

گفت‌وگو با اکتای براهنی به بهانه نمایش «پل خواب»/ حافظ روحانی

شعر و داستان

خواسته‌ها/ گریس پالی/ ترجمه: احمد اخوت

آن زن.. آن آتش/ رباب هلال/ ترجمه: رحیم فروغی

نقد و بررسی

فرخنده آقایی، مهسا محبعلی، منیرالدین بیروتی، محمدرضا گودرزی از تاثیر جنسیت بر نوشتن می‌گویند

به اسم دیگری/ احمد اخوت

هنری جیمز: هنرمند و عزب/ ترجمه: شاپور بهیان

جنسیت در داستان ایرانی/ محمدرضا پورجعفری

از گستره‌ی برابری/ کامران جمالی

زمین وطن من نشد/ محمود حدادی

زن و کارکرد اساطیر/ ابوتراب خسروی

نوشته‌‌های زنان درباره زنان/ به سوی بوطیقای زنان/ ترجمه: خجسته کیهان

تفاوت؟/ سهیل سمی

گفت‌وگو با شیوا مقانلو/ راوی‌های شکست‌خورده؟!/ سپیده ابرآویز

وداع با تراژدی/ جورجو آگامبن/ ترجمه: فرهاد محرابی

*مطالب این بخش بر اساس حروف الفبایی نام نویسندگان و مصاحبه‌شوندگان تنظیم شده است.

بازتاب

هیروگلیف

نقدی بر شهری که زیر درختان سدر مرد/ افسون حسرت زمین/ پویا رفویی

یادداشتی بر لبریخته‌ی ۷۹ یدالله رویایی/ پیام چمانی

«دولچه فارنینته»/ تاریخ ضمیرهای بی‌مرجع/ صابر نجمی

گفت‌وگوی ادبی

گفت‌وگو با محمدرضا کاتب/ پرسش رمان، پرسش از جامعه‌ای است که تولیدش کرده است/ رضا عامری

پرونده ویژه صنعتی‌زاده

درباره عبدالحسین صنعتی‌زاده و شکل‌گیری ژانرهای ادبی/ مهدی گنجوی

پدرم عبدالحسین صنعتی/ شیرین صنعتی

فراتر از طاقت زمانه خود/ مهدی صمدانی

فتانه فمینیستی ضدجنگ/ رضا زنگی‌آبادی

یک متن در رفت و آمد بین سه ژانر/ رضا شمسی

بازخوانی «رستم در قرن بیست‌ودوم» در قرن بیست‌ویکم/ علی سطوتی‌قلعه

کتاب

تحلیل رمان تهرانی‌ها نوشته امیرحسین خورشیدفر/ همراه با مشیت علایی، مهسا محبعلی، کیهان خانجانی، خلیل درمنکی

برداشت‌ها‌یی از رمان تهرانی‌ها/ بهار احمدی‌فر

 

نظر‌ دهی مسدود شده است.