۶۴

شماره ۶۴ سینما و ادبیات منتشر شد

سخنی با خوانندگان

میراث باستانی سینمای کره بیشتر عارفانه است تا هالیوودی. ولی در طول سال‌های پس از جنگ دوم و به ویژه در سال‌های دهه ۱۹۷۰، زمانی که امریکا بر آن بود تا با اهدای یک معجزه اقتصادی سلطه خود را بر مناطق مهم دنیا حفظ کند، استبداد تیمسار پارک چونگ-‌هی آزادی فیلمسازان را به‌شدت محدود کرد و سینما، هنر و فعالیت‌های اجتماعی در کره جنوبی در شرایط اسفباری قرار گرفتند. سینمای کره جنوبی مدت‌هاست وعده کرده تا تعریف شفافی از حوادث صد سال اخیر و به خصوص‌ آنچه در نیمه دوم قرن بیستم بر سر مردم کره‌جنوبی و شمالی آمده بدهد. در این شماره همان طور که خواهید دید تاریخ به‌ زعم هنرمندان معتبرتر از روایت رسانه‌ها و تاریخ‌نگاران جیره‌خوار قدرت است. پارک چان-‌ووک ظاهراً‌ چهره‌ای هالیوودی از خود نشان داده است اما با مهارتی که در استفاده از فرم و روایت دارد و به دلیل تسلطش بر شکل‌دهی قاب‌های بی‌نقص و پشتوانه تحصیلی و تجربی‌اش، شایستگی نمایندگی سینمای کره جنوبی را دارد. سینمایی که او خود از چهره‌های برجسته موج نو دوم آن به شمار می‌آید به خوبی معرف آثار فیلمسازانی چون کیم کی‌-‌دوک و لی چانگ-‌دونگ نیز هست که در همین بخش به خیزش‌های اول و دوم سینمای کره‌جنوبی و چهره‌های برجسته آن اشاره شده است.

فیلم‌ها نیز همچون کتاب‌ها به قصد دیده‌شدن، اندیشیدن، بحث و تفسیر خلق می‌شوند فیلم‌ها مانند مسابقات  فوتبال به سرعت مخاطب خود را به چالش فرامی‌خوانند. این نقد و نظرها که با  گسترش شبکه‌های ارتباطی به صورت شتاب‌زده مکتوب و منتشر می‌شوند، پیشه نقدنویسی را به خصوص از منظر اقتصادی و منزلت فرهنگی به ویژه در سازما‌ن‌ها و تشکیلات خبرنگاران، عکاسان، تحلیلگران، منتقدان و مورخان فیلم  دستخوش هیجان و تغییرات مداوم می‌کنند. در سوی دیگر پژوهشگران و نویسندگانی قرار دارند که تولید نوشتار سینمایی را به صورت جدی پی می‌گیرند و با خلق ادبیات سینمایی حیات فکری و مادی خود را شکل می‌دهند. سینماگران برجسته‌ای مانند ژان-لوک گدار و فرانسوا تروفو از میان همین نویسندگان برخاستند. بد نیست اشاره کنیم به اینکه کارگردان این شماره، پارک چان-ووک، نیز کار خود را از نقدنویسی آغاز می‌کند. در همین بخش منتقدان صاحب‌نام نقد فیلم دور هم گرد آمدند و در آشفته‌بازار فضای نقد امروز، تعاریف دقیقی از  کارکرد انواع نقد و سیر تطور نقدنویسی و آسیب‌های آن در سینمای ایران ارائه داده  و به پرسش‌هایی در این زمینه پاسخ گفته‌اند. به راستی نقد سینمایی تا چه حد وابسته به علاقه نویسنده به اثر یا ارزش‌های آن است؟ زنده‌یاد ایرج کریمی که در همین بخش در مقاله‌ای به مولفه‌های ارزشمند نقدنویسی او اشاره شده است، بحق پاسخی درخور به این پرسش دارد: «بهترین نقدها آنهایی هستند که یا خبر از وجدی راستین می‌دهند و یا نشان از راه‌های گوناگون ورود به دنیای اثر را در خود دارند. این منتقدان هستند که در مقام ذهن و حافظه‌ی سینما یاد فیلم‌ها را زنده نگه می‌دارند و به بهانه‌ی نوشته‌های آنهاست که عکس‌های فیلم‌های قدیمی و از یادرفته، اینجا و آنجا به چاپ می‌رسند و بدین سان، زندگی فیلم‌ها ادامه پیدا می‌کند.»

در سینما و ادبیات شخصیت‌ها (کاراکترها) و نحوه‌ی شخصیت‌پردازی به ویژه در فیلم‌های شخصیت‌محور اهمیت بسیار زیادی دارد. شخصیت‌ها اغلب یکی از مهم‌‌ترین دغدغه‌های فیلمنامه‌نویسان، منتقدان و حتی تماشاگران عادی هستند و بحث‌های زیادی را از منظرهای گوناگون برانگیخته‌اند. چگونه و با نظر به چه مسائلی شخصیت‌ها در سینما تعریف، آفریده و ماندگار می‌شوند؟ این شخصیت‌ها چطور می‌توانند هویت پیچیده انسانی را بازنمایی کنند؟ پس‌زمینه‌های روانشناختی و اجتماعی چگونه و تا چه اندازه در پروراندن شخصیت‌ها اثرگذارند؟ روبرت صافاریان در میزگردی در همین بخش به این پرسش این گونه پاسخ می‌گوید: تناقض درونی شخصیت‌‌هاست که باعث می‌شود شخصیت سینمایی همچون بازنمایی یک انسان نظرم را جلب کند. اما بهنام بهزادی به کنشمندی اشاره می‌کند و بر این باور است که در ساختن شخصیت از انسانی حرف می‌زنیم که کامل نیست و بر ضعف‌ها، نیازها و آرزوهایش تمرکز می‌کنیم. اما این کدام شخصیت‌های سینمایی هستند که تماشاگر را وامی‌دارند تا آنها را ببینند و همذات‌‌پنداری او را بر‌انگیزند؟

اتوبیوگرافی، یا زندگینامه‌ی خودنوشت موضوع محوری بخش ادبی این شماره است. تمام آثار ادبی به نوعی با «من» نویسنده پیوند داشته‌اند؛  فلوبر روزگاری گفته بود «اِما بواری منم». ردپای نویسندگان بزرگ را همیشه می‌توان در آثارشان جست‌وجو کرد. روزگاری حسب حال‌نویسی روایت زندگی افراد سرشناس دنیا «با سبکی زیبا» بود، «خودنگاری‌»های امروزی اما جای خود را به گفتمانی انتقادی و دموکراتیک با محوریت «من» داده است.

اما بحث مهم در زندگینامه‌های خودنوشت صداقت نویسنده در ترسیم واقعیات است؛ چیزی که از طریق خود او، دیگران و گاه ساختارهای نظارتی به ضرورت از واقعیات موجود دوری می‌جوید. پرسش اما این است که تا چه حد می‌توان به درستی این «من‌نویسی‌»ها اعتماد کرد؟ تخیل هنرمند راستین اگر بتواند به میانجی هنر به ذهن مخاطب راه پیدا کند معتبرترین تصویر را از واقعیت می‌آفریند، چرا که هنرمند صادق‌ترین راوی ذهن خویش است، و ذهنش حساس‌ترین صفحه برای دریافت واقعیات.

 

هیروگلیف این شماره به موضوع اکنون ناهمزمان که تعبیر رولان بارت برای توصیف امر معاصر است  پرداخته است. «معاصر هم‌اکنون نیست، او از زمانه‌اش یک گام جلوتر و یا یک گام عقب‌تر است.» تحلیل درخور پویا رفویی از این مفهوم بر کتاب حواصل و بوتیمار دکتر حسن یزدگردی و بازنگری جدل مهم و تاثیرگذار براهنی و رویایی در حلول امر معاصر در این بخش دریچه‌ای نو به درک این مفهوم می‌گشاید.

 

سخنی با خوانندگان

سینمای جهان

زندگی و آثار پارک چان-ووک و گوشه‌هایی از تاریخ و سینمای کره جنوبی/ سیاست، اضطراب، ابهام تاریخی/ همایون خسروی‌دهکردی

گفت‌وگو با پارک چان-ووک درباره ندیمه/ انتقام کره‌ای/ ترجمه: بهروز سلطانزاده

نگاهی تاریخی-نتحلیلی به موج نو سینمای کره جنوبی/ پیاده‌نظامی که از نوار موبیوس خواهد گریخت/ رضا مولایی

یادداشتی بر فیلم تشنگی/ زیستن در محال/ میلاد روشنی‌پایان

پارک چان-ووک و ساختار انتزاعی اسطوره/ رامین اعلایی

درباره فیلم «عطش» ساخته پارک چان-ووک/ حاکم و آپوریای تصمیم اخلاقی/ مهدی ملک

بررسی ماهیت دوگانه‌ی مفهوم کره در سینمای پارک چان‌-ووک/ آیرونی یک دوآلیسم بنیادین/ برنا حدیقی

درباره منطقی امنیتی مشترک/ داستان شمال-جنوب/ ترجمه: شهریار خلفی

نگاهی به سینمای پارک چان-ووک/ پاره‌های شرقی وجود/ هوتن زنگنه‌پور

گفت‌وگو با پارک چان-ووک/ گناه و رستگاری، خشونت در میان/ ترجمه: امین حامی‌خواه

از انتقام تا عشق در سینمای پارک چان-‌ووک/ روبات هم عاشق می‌شوند/ مسعود حقیقت‌ثابت

انتقام، جنسیت و خشونت در سینمای پارک چان-‌ووک/ ترجمه: مهدی جمشیدی

نگاهی به فیلم اولد بوی ساخته پارک چان-ووک/ تراژدی و منطق مدور زمان/ سید‌محمدجواد سیدی

فیلم‌ها و احساس‌ها

چهره‌ نوین سینه‌فیل/ آنتوان دوبک/ ترجمه: محمدرضا شیخی

دی‌وی‌دی: فرم نوین سینه‌فیلیای جمعی/ جاناتان رزنبام/ ترجمه: بشیر سیاح

بی‌بندوباری سینمایی: سینه‌فیلی بعد از ویدئوفیلی/ لوکاس هیلدربرند/ ترجمه: علی کرباسی

گفت‌وگوی نیکلا مارکاده با آنتوان دوبک/ سینه‌فیلم‌ها، جامعه‌ی کوچ‌کنندگان/ ترجمه: محمدرضا شیخی

رهانیدن تکه‌ها، وظیفه‌ای تازه برای سینه‌فیلیا/ جرج تولس/ ترجمه: بشیر سیاح

سینمای ایران

جهانبخش نورایی، احمد امینی، سعید عقیقی، جواد طوسی از نقد فیلم و جایگاه منتقد در سینمای ایران می‌گویند

مروری بر تاریخچه نقد فیلم در ایران/ نقد ایرانی/ عباس بهارلو

جستاری در نقد فمینیستی در ایران/ فمینیسم در چنبره گفتمان باطل بین منتقدان/ آنتونیا شرکا

نقد فیلم و مطالعات میان‌رشته‌ای/ رامتین شهبازی

بحثی در فلسفه نقد/ منطق نقد، از تئوری تا عمل/ محسن خیمه‌دوز

کرانمندی یا بی‌کرانگی متنِ نقد/ شاهپور شهبازی

نقد فیلم در ایران/ حرفه: نقدنویسی/ مهرزاد دانش

گفتمان عقلانی و آداب نقد/ بهزاد عشقی

نگاهی به وضعیت نقد و نقدنویسی با تکیه بر آثار ایرج کریمی/ دریا سایه ندارد/ شاهین شجری‌کهن

درباره‌ی نقد بینارشته‌ای فیلم، تعریف‌ها و کارکردهایش/ بی‌مرزی‌های قال و حال، برون و درون/ محمد هاشمی

تیپ‌های دوست‌داشتنی، شخصیت‌های ماندگار

شخصیت‌های انسانی، اشباح سینمایی

سفر به انتهای شب/ سعید قطبی‌زاده

شخصیت‌پردازی در سینمای ایران: ماندگاری، همذات‌پنداری و واکنش تماشاگر با حضور معصومه بیات، روبرت صافاریان، بهنام بهزادی

زندگی توامان… یا چگونه مرزها ناپدید می‌شوند/ سهیلا گلستانی

نگاه کن که چگونه ماهیان گوشت‌های مرا می‌جوند/ هما توسلی

نگاهی به نسبت «رگ خواب» و «لیلا»/ توهم عاشقانه، تلنگر زنانه/ میلاد دارایی

به سوی رتوریک فیلم: همذات‌پنداری و تماشاگر/ ترجمه: آزاده جعفری

شعر و داستان

به آیندگان/ برتولت برشت/ ترجمه: محمود حدادی

امروز را دریاب/ لوسیا برلین/ ترجمه: احمد اخوت

رنگین‌کمانی از افق دوردست/ محمد بهارلو

نقد و بررسی

ناگفته‌هایی از اعماق «من»…

محمود حسینی‌زاد، کاوه میرعباسی، محمد حسینی، محمدرضا گودرزی از خودزندگینامه‌نویسی می‌گویند/ اعتراف می‌کنم…

خویشداستان/ احمد اخوت

زندگینامه خودنوشت و مسئله هویدایی/ شاپور بهیان

از مقام فرد در تاریخ/ محمود حدادی

در سایه واقعیت/ ابوتراب خسروی

پیش به سوی تاریخ فردی/ بلقیس سلیمانی

اتو؟/ سهیل سمی

خودانگاری بر ضد حسب‌حال‌نویسی/ فیلیپ گاسپارینی/ ترجمه: سعید صادقیان

دست تاریک، دست روشن/ محمد کشاورز

پل استر و کپسوب زمان/ سارا مانگوسو/ ترجمه: خجسته کیهان

یادداشت روزانه و داستان/ موریس بلانشو/ ترجمه: شفیقه کیوان

زندگی آندره دوفورنو/ پی‌یر میشون/ ترجمه: ناصر نبوی

*مطالب این بخش بر اساس حروف الفبایی نام نویسندگان و مصاحبه‌شوندگان تنظیم شده است.

بازتاب

یادداشتی ساده و دوستانه برای خانم لیلی گله‌داران/ محمود جغتائی

هیروگلیف

مقدمه‌ای برپرنده‌شناسی در ادبیات مدرن فارسی یا معمای دکتر حسن یزدگردی/ پویا رفویی

نگاهی گذرا به ترجمه آثار شکسپیر و تاملی در باب ترجمه اخیر مکبت/ صالح حسینی

رجوع دوباره به جدل یدالله رویایی و رضا براهنی/ مسئله‌ی لبریخته‌ی ۶۸/ پیام چمانی

مطالب آزاد

اکو و بیش‌تفسیر/ سهیل سمی

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *