۶۳

شماره ۶۳ سینما و ادبیات منتشر شد

سخنی با خوانندگان

فلسفه حیات نیل به پرسشی است بنیادین درباره چیستی آن و چند و چون ذات هستی. در شصت‌ودو شماره گذشته در کنار شما تلاش کردیم تا به این پرسش -فارغ از پاسخ آن- دست پیدا کنیم. پرسشی که ذهن جست‌وجوگرمان با هر کشف از اینکه کمی به آن نزدیک‌‌تر شده به شوق می‌آید. ترنس مالیک که اعقابش نشان از خویشی با ایرانیان دارند؛ فیلسوف و فیلمسازی است که در این شماره -بنا به اهمیت آن- محور بخش سینمای جهان، همچنین بخش فیلم‌ها و احساس‌ها قرار گرفته است. خوانندگان سینما و ادبیات با ترنس مالیک ناآشنا نیستند. استفاده پرحجم مالیک از تصاویر طبیعی، میل به الهام‌آفرینی و بهره‌گیری از قاب‌های زیبا و موسیقی ناب، پرداختن به رابطه انسان و طبیعت و خلق آثار نوآورانه و شعرگونه با چندلایگی معنایی از این سینماگر، فیلسوفی ساخته که دوربین سیال و متفکرش در میان هنر‌دوستان و اهالی فرهنگ؛ پرطرفدار و ستودنی است؛ البته برخی سینمای قصه‌گریز و آرامش حاکم بر سینمای مالیک -که به کندی ریتم فیلم‌هایش منجر شده- را پرملال یافته و زبان به مخالفت گشوده و قلم بر نقد آثارش گردانده‌اند.

سیالیت دوربین و اندیشه‌مندی در این شماره اما تنها مختص مالیک نیست. در بخش ادبی به مقوله ذهنی‌نویسی در روایت ادبی و به تبع آن زبان و زمان پرداخته‌ایم. در فلسفه و جامعه‌شناسی ذهن و عین دو شاخه اساسی را تشکیل می‌دهند و در هنر و فرهنگ اگر از خیر مفاهیم تقلیل‌یافته‌ای مانند الهام یا توهم بگذریم اشکال مختلف بیان ادبی را از آن خود کرده‌اند. اگر از زاویه زبان و ادبیات بخواهیم به بحث روایت ذهنی نگاه کنیم، غیر از جریان سیال ذهن که به عنوان پدر روایت ذهنی شناخته می‌شود، اشکال دیگر روایت که در آنها تغییر در مکان و خصوصاً‌ زمان ملحوظ شده روایت ذهنی به شمار می‌آیند. آنجا که راوی ترس‌ها، عصبانیت‌ها و یا سرگشتگی‌ انسان -یا خود- را روایت می‌کند، آنجا که از خوشحالی یا بیزاری سخن می‌رود و به خصوص وقتی زمان شکل سرراست و خطی خود را در روایت کنار می‌گذارد، همه را می‌توان در فهرست روایت‌های ذهنی ردیف کرد.

از سینمای سیاسی در بخش سینمای ایران به عنوان مقوله‌ای که واجد تعریف مشخص، سرراست و روشنی نیست یاد می‌شود. از نظر شکلی سینمای سیاسی خصوصیات یک ژانر را -‌به صورت کلی- ندارد. فرهاد توحیدی بر آن است که فیلم سیاسی اثری است که به موضوع مناسبات حاکم بر اداره جامعه می‌پردازد. ولی آیا واقعاً‌ آثار انقلابی که این مناسبات را به چالش می‌کشند یا آثار ایدئولوژیک که از منظری دیگر به همین مناسبات می‌پردازند درون این دسته‌بندی جای نمی‌گیرند؟ امید روحانی، فریدون جیرانی و کمال تبریزی در نظریات خود گونه‌های مختلفی را در سیاهه فیلم‌های سیاسی قرار می‌دهند و معتقدند این گستردگی معنا راه به جایی نمی‌برد. و همین‌جاست که می‌توان نتیجه گرفت سینما و کلاً‌ فرهنگ و هنر از سیاست جدا نیستند و همان‌طور که در مقالات این شماره می‌بینید همچون شاعرانگی و تخیل (موضوع‌های دو شماره پیشین)، سیاست‌ورزی هم می‌تواند به صور گوناگون اثر هنری را مصادره و از آن خود کند.

کارکردهای فلسفی زبان در مجله سینما و ادبیات به دفعات زیر ذره‌بین نویسندگان و همکاران ما قرار گرفته است. حتماً‌ می‌دانید که در فرضیه مشهور ساپیر-وورف (که اخیراً‌ با نمایش رسیدن (ورود) ساخته دنی ویلنوو در صدر تحلیل‌ها و اخبار قرار گرفته) بر تاثیر و اهمیت زبان بر افکار و زندگی انسان تاکید شده است. گاتفرید هردر (فیلسوف و زبان‌شناس آلمانی قرن هجدهم) نیز بر این باور است که زبان هم ابزار اندیشه است و هم محتوای آن و هم صورتش. در این شماره پرونده‌ای درباره دوزبانگی در ادبیات تدارک دیده شده که طی آن به نقش زبان در شکل‌گیری افکار و فرار از بیگانگی در غربت حاکم بر حیات انسان پرداخته شده است. روبرت صافاریان به گام‌نهادن به دنیایی که -‌در یک دوره از زندگی‌اش- در آن حرف‌زدن به زبان ارمنی در کنار نوشتن به زبان فارسی را تجربه کرده اشاره می‌کند.

در هیروگلیف این شماره مسئله «بیان» مدنظر قرار گرفته است. ادبیات در معنای وسیعش «بیان» است یا «بیانگر». به عبارت دیگر تحولات هنر‌های بصری چه تاثیری بر خلق ادبی گذاشته‌اند و مضافاً اینکه عرصه بیان‌های جدید با میانجی تصویر مستلزم چه مقدماتی است. رویکرد گادامر در این باره -و البته از دو زاویه‌ی متفاوت- نمونه‌ای از این تحرک فکری دهه‌های اخیر به شمار می‌آید.

نقش سینمای خاورمیانه در تولید و گسترش یک نوع حافظه/خاطره‌ی فرهنگی که از تبعات ترومای جنگ در زمینه استعماری و پسااستعماری است موضوعی است که در بخشی با عنوان سینمای خاورمیانه مورد تحلیل قرار گرفته است.

 

سخنی با خوانندگان

سینمای جهان

زندگی و آثار ترنس مالیک/ راوی سیال هستی/ نگاهی دیگر به تاریخ دهه‌های پایانی هالیوود/ همایون‌ خسروی‌دهکردی

دیباچه‌ای بر مالیک متاخر/ سمفونی‌های سرگشتگی/ امیرحسین سیادت

به بهانه خط باریک قرمز/ «آن مجسمه، یک کابوس است»/ رامین اعلایی

ترنس مالیک، ریچارد لینکلیتر، مایکل فاسبیندر در یک قاب/ پردازش جهان به شاعرانه‌ترین شکل ممکن/ ترجمه: رضا مولایی

معضلات تعالی‌گرایی در سینمای ترنس مالیک/ امین حامی‌خواه

واکاوی سبک و مضامین الاهیاتی در فیلم «به سوی شگفتی»/ پدیدارشناسی عشق به میانجی ناخودآگاهی سینمایی/ مهدی ملک

تحلیل تقسیم‌بندی معمارانه‌ی فضا در فیلم‌های ترنس مالیک/ مالیک و متافیزیک فضا/ برنا حدیقی

نگاهی به فیلم «درخت زندگی» ساخته‌ی ترنس مالیک/ اولیس کولی‌وار/ هوتن زنگنه‌پور

زندگی مخفی ترنس مالیک/ ترجمه: شهریار خلفی

درباره‌ی سفر زمان مالیک/ به واقعیت تبدیلش کن؛ فرم و خلأ/ ترجمه: رامین اعلایی

فیلم‌ها و احساس‌ها

گفت‌وگوی میشل سیمان با ترنس مالیک درباره‌ی «زمین‌های بایر»/ شورش بی‌دلیل/ ترجمه: محمدرضا شیخی

شگفتی طبیعی در باب ترنس مالیک و حماسه‌ی استعلاگرای تازه‌اش/ مشیت‌های پروردگار/ ترجمه: آیین فروتن

درباره‌ی «خط باریک قرمز»/ سرنیزه‌ها در بهشت/ ترجمه: مهدی جمشیدی

واقعه‌نگاری یک فیلم: «روزهای بهشت»/ ترجمه: بشیر سیاح

کودکی که بودم: شوالیه‌ی جام‌ها/ ترجمه: علی کرباسی

درباره‌ی «آهنگ به آهنگ» ترنس مالیک/ چه بسا که موسیقی چو دریا می‌فریبد مرا/ سعیده طاهری، بابک کریمی

فیوژن

ماراتن زندگی: نگاهی به دو فیلم سینمایی با موضوع ورزش دوومیدانی

زائران معبد زئوس: هیو هادسن و ارابه‌های آتش/ حامد عزیزیان

دربارۀ «تنهایی یک دوندۀ استقامت» اثر تونی ریچاردسن/ خطِ بی‌پایان/ حمید باقری

سینمای ایران

فریدون جیرانی، فرهاد توحیدی، کمال تبریزی، امید روحانی و جواد طوسی از تعاریف و کارکردهای سینمای سیاسی می‌گویند

آرامش در حضور دیگران؛ سیاسی‌ترین فیلم سینمای ایران/ عباس بهارلو

سینمای سیاسی، از زیباشناسی سیاست تا سیاست‌زدگی ایدئولوژیک/ محسن خیمه‌دوز

نگاهی به تعریف و گستره سینمای سیاسی/ اجتماعی یا سیاسی؛ مسئله این است/ نیوشا صدر

کلیاتی درباره سینمای سیاسی و نسبت سینمای ایران با آن/ مهرزاد دانش

تحلیل مفهوم «سینمای سیاسی» از دیدگاه «ژانر» و «تم» در «سینمای ایران»/ سینمای سیاسی؛ ژانر یا رویکرد؟/ امیررضا نوری‌پرتو

سینمای خاورمیانه

گفت‌وگو با کامران رستگار/ داغ خاطره و پیکار بر پرده‌ی سینمای خاورمیانه/ عظیم طهماسبی

نگاهی به کتاب تصاویر بازمانده: سینما، جنگ و خاطره فرهنگی در خاورمیانه اثر کامران رستگار/ ترجمه: مسعود فرهمندفر

شعر و داستان

سه شعر از ادمون ژابس/ ترجمه: ناصر نبوی

صدا ازکجا می‌آید/ یودورا ولتی/ ترجمه: احمد اخوت

دست سیاه حکومت راج/ پاتریک مک‌گرث/ ترجمه: شهریار وقفی‌پور

حافظه دنیا/ ایتالو کالوینو/ ترجمه: حسین افشار

نقد و بررسی

نشست منوچهر بدیعی و پویا رفویی/ حد ذهن در ادبیات روایی/ چشم در ماده است

نوشتن در ذهن/ احمد اخوت

در نبرد اسلوب سیاله‌های ذهن/ فرخنده آقایی

دو کلید، نقشه شهر و اسطوره در اولیس/ شاپور بهیان

ادبیات داستانی ذهنیت‌مبنا/ حسین پاینده

تداعی‌های یاد و خاطره/ ابوتراب خسروی

ذهنی‌گرایی/ برون و قال، درون و حال/ سهیل سمی

حافظه بی‌خاطرات لوح سیاهی‌ست/ محمد کشاورز

زیبایی‌شناسی انتزاع و انقلاب کانتی ادبیات/ فرهاد محرابی

شعر عملی/ لیلی گله‌داران

*مطالب این بخش بر اساس حروف الفبایی نام نویسندگان و مصاحبه‌شوندگان تنظیم شده است.

پرونده زبان

سفرهای زبانی/ روبرت صافاریان

فارسی را در چند سالگی آموختم/ روبرت صافاریان

چگونه می‌توان پیش خود ایتالیایی آموخت/ جومپا لاهیری/ ترجمه: مهدی غبرائی

دوام عجیب زبان اول/ جولی سدیوی/ ترجمه: مهدی غبرائی

هیروگلیف

چگونه تصویر، کلمه را مدرن می‌کند؟/ ترجمه: هومن لطفی

پرتره از منظر گادامر/ ترجمه: پیام چمانی

شأن تصویر در نظر گادامر/ مرتبه‌ی وجودی تصویر/ صابر نجمی

هنر و فلسفه

گتاری و دلوز برای قرنی دیگر/ کاربرد امیال: منطق روی‌داد و خطوط گریز/ مهدی رفیع

منطق رواقی و منطق معنا/ مهدی پارسا

مقدمه‌ی کتاب جنگ‌ها و سرمایه‌: به دشمنانمان

کتاب

گزارش فارسی دمِ حیات ترجمه‌ی پویا رفویی/ نمونه درخشان فراآفرینی/ صالح حسینی

در حاشیه‌ مجموعه‌قصه‌ «زمستان ترس» اثر بهاء طاهر ترجمه رحیم فروغی/ در آینه بسیار کوچک‌تریم/ حسین ایمانیان

نگاهی به کتاب «هو شیائو-شین مجموعه مقالات»/ قطاری به مقصد اندوه/ بشیر سیاح

 

 

 

نظر‌ دهی مسدود شده است.