۷۲-۱۰۶

«سینما وریته»، «سینما دیرکت»: نام‌های اتفاقی یا پارادایم‌های تئوریک؟

سِوْرین گراف / ترجمه: محمدرضا شیخی:

«سینما دیرکت»، «سینما وریته»، «کاندید آی»، «لایوینگ کَمرا»، «سینما سَنسِریته [صداقت]»، «سینما اوتانتیسیته [اصالت]»، «سینه-ما وِریته»: قلمرو سینمای غیرداستانی در سال‌های ابتدایی دهه‌ی ۱۹۶۰ با ظهور نوآوری‌های بی‌شمار فنی (دوربین ۱۶ میلی‌متری سبُک و بی‌سروصدا، صدابرداری همزمان) و البته نوآوری‌ در حوزه‌ی تئوری و اصطلاحات فنی متمایز می‌شود. سینماگران و مفسران آن دوران به نیت وداع با برچسب «مستند»، اصطلاحات متنوعی را برای تعریف موج فیلم‌های داعیه‌دارِ نزدیکیِ «بی‌واسطه» با واقعیت پیشنهاد می‌دهند. طی سال‌های ۱۹۶۰ تا ۱۹۶۵ هر یک از این برچسب‌ها در پی این هستند که برای همبسته‌کردن مجموعه‌ای ناهمگون [از فیلم‌های غیرداستانی] خودشان را تحمیل کنند.

شاید متوهمانه باشد اگر داعیه‌ی این را داشته باشیم که قرار است تعریفی دقیق و متقن از هر یک از این اصطلاحات ارائه دهیم، چرا که معنای آنها برحسب زمینه‌ی تبیین‌شان به طرز چشمگیری تنوع دارد. البته استفاده‌ی سهل‌الوصول از اصطلاحات و واژگانی که به قول اُلیویه لوگُن خاص حوزه‌ی هنرهای «مستند» است۱ باعث نمی‌شود آنها را صدف‌هایی توخالی بدانیم که هر مورخی می‌تواند به میل و سلیقه‌ی خود پُرشان کند. با این حال رسم بر این است که در حوزه‌ی تاریخ‌نگاریِ سینمای غیرداستانیِ این دوره، چنین واژه‌ها و اصطلاحاتی را از زمینه و مبنای تاریخی‌شان جدا ‌کنند. به همین خاطر تقریباً قاطبه‌ی مورخان فرانسوی‌زبان عبارت «سینما وریته» را که رایج‌ترین مفهوم مورد استفاده در این دوران است، به این بهانه‌ که ممکن است مایه‌ی بحث و جدل‌های قلمی‌ شود۲، به نفع «سینما دیرکت»ی کنار می‌گذارند که -در ادامه می‌بینیم- صرفاً بعد از ۱۹۶۵ است که در سطح کلان مورد استفاده قرار می‌گیرد. در عوض، مورخان انگلیسی‌زبان همچنان در تعریف این دوره از «سینما وریته» حرف می‌زنند و «سینما دیرکت» را صرفاً برای تعریف گونه‌ای سَبک فیلمبرداری روی دست اختصاص می‌دهند. به‌ هر حال از بس که مورخان برای این عبارات معانی متفاوت و بعضاً متضادی در نظر می‌گیرند، برای خواننده‌ی فرانسوی‌زبان نیز بسیار دشوار است که دقیقاً بداند برچسب‌های متفاوتِ ذکرشده در مقدمه‌ی مقاله‌ی حاضر به چه چیزی ارجاع می‌‌دهند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *