۷۲-۱۰۲

سینما دیرکت یا سینما وریته؟

سینما مدت‌هاست که دیگر در کلیشه‌های محدود و دو‌گانه‌ی معروف «هنر» یا «صنعت» نمی‌گنجد. با زمان و زمانه‌اش پیش رفته و به همت فیلمسازان و مخاطبان، مشتاقانش، قد کشیده و همزمان تلاش کرده تا تمامی امکانات موجود را بسنجد و بگستراند. حالا دیگر نه تنها با سیاه‌و‌سفید‌هایی از جمله هنر انتزاعی یا سرگرم‌کننده مواجه نیستیم، بلکه به پدیده‌ای تاریخی می‌نگریم که مخاطب مشتاق را در برابر گوناگونی گسترده‌ای از شکل‌های بیانی-رواییِ جدید و خوانش‌های زیبایی‌شناسانه  قرار می‌دهد. تابلویی پرنقش‌ و عظیم که گاه تعاریف و شناخت پیشینی ما را از سینما به چالش می‌کشد. موقعیتی جذاب که مخاطب به فراخور نیاز و توان از آن بهره می‌برد، چه به عنوان پژوهشگر در دپارتمان‌های مطالعات سینمایی دانشگاه‌ها و چه به عنوان بیننده‌ی شیفته و فریفته‌ی پرده‌ی بزرگ و سالن‌های تاریک؛ هر دو و همه در کنار هم و بدون هیچ ارجحیت پیش‌ساخته و کاذبی به پرده‌ی نقره‌ای چشم دوخته‌اند. درست در همین لحظه و دقیقه است که جهان سینماییِ سینه‌فیل متولد می‌شود، در ردیف‌های موازی صندلی‌های سالن تاریک و بهره‌ی برابری که از انعکاس نور آپارات به همه می‌رسد. گرچه این مساوات در دریافت، عموماً و لزوماً به اشتراک در برداشت نزد مخاطب از آنچه می‌بیند، منجر نمی‌شود.

از این شماره من و همکارانم در بخش «سینه‌فیل» مجله‌ی «سینما و ادبیات» سعی می‌کنیم درباره‌ی «سینما» و شاید بحث‌های ناگفته یا کمتر گفته‌شده‌اش بنویسیم. رویکرد ما پیش از هر چیز سینه‌فیلیایی خواهد بود؛ با این حال تلاش خواهیم کرد تا دقت علمی، قربانیِ علاقه و عشق نشود؛ عشق به سینما.

 

«سینه‌فیل» چنان‌‌که وعده داده ‌بود با بخش‌دوم پروندۀ «سینما دیرِکت» بازگشته ‌‌است. پس از معرفی این جریان سینمایی و یادآوری ویژگی‌ها و امتیازهای مثبتش در بخش پیشین، در ‌این ‌بخش سعی ‌کرده‌ایم در ‌کنار بررسی مسائل تاریخی، فنی و زیبایی‌شناسانۀ سینما دیرکت، مجالی برای طرح نظرهای مخالف فراهم کنیم. در این شماره با رویکردی تاریخی به بررسی رابطۀ سازندۀ سینما دیرکت و تکنولوژی‌های سمعی-بصری می‌پردازیم. مطالعۀ نقش حیاتی این «تعامل استتیک و تکنیک» در روند رشد و بلوغ سینما دیرکت به‌شناخت بهتر این جریان کمک می‌کند. همچنین ترمینولوژی مجادله‌برانگیزِ «سینما-وِریته» و «سینما دیرکت» را بررسی‌ می‌کنیم. مبحثی در عین‌ حال گونه‌شناسانه و ضروری برای کسانی ‌که مایل به آشنایی با مبانی نظری این جریان هستند. نامۀ کوتاه فرانسوا تروفو دربارۀ «حقیقتِ دَرهم» را خواهیم خواند و در پایان، در مطلبی انتقادی با شاخۀ امریکایی سینما دیرکت آشنا می‌شویم و یکی از سرفصل‌های اصلی موضوع این پرونده را باز می‌کنیم: «میراث سینما دیرکت».

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *