logo-2

سینمای ایران: پیشرفت یا پسرفت!؟

سیاوش گلشیری:

با بررسی سیر تاریخی سینمای ایران، تحلیل دوره‌های مختلف سیاسی-‌فرهنگی، همین‌طور تاثیر و تاثر عوامل داخلی و خارجی در حیطه‌ی هنر سینما این حقیقت بیش از پیش آشکار می‌شود که روند تحول و همین‌طور تغییرات مثبت یا منفی سینمای ایران را در چند دهه‌ی اخیر نمی‌توان حاصل دسته‌ای از عوامل مشخصی دانست. همین‌طور که ظرفیت‌های حاصل از چنین تحولی را نباید به پای یک فیلمساز، سبک و حتی مضامین معینی گذاشت. اما نتیجه این بررسی حداقل در چند مولفه قابل تحلیل است؛ اول خاستگاه هنر و ادبیات این مرز و بوم، دوم رویکردی که از طریق آن نگاه متفاوتی را رقم می‌زند و سومی موقعیتی که بنا به خاستگاه‌های بومی حاصل آمده است. در ابتدای این مقال ظرفیت‌های سینمای ایران و جایگاهش در جشنواره‌های جهانی را از نظر گذرانده، مواردی که سهم ویژه‌ای در شاخص‌بودن سینمای ایران داشته‌اند، به اختصار و البته بدون ذکر مصداق به آنها اشاره می‌شود تا در قسمت دوم و با استناد به همان مولفه‌ها سیر نزولی این سینما را در چند سال اخیر و روندی که همواره بر طبل سطحی‌انگاری کوفته مورد بررسی قرار دهم.

از مهم‌ترین ویژگی سینمای ایران -به زعم نگارنده- داستانگو‌بودن و روایتمند‌بودنش است. این ادعا به معنای انطباق روایت با ساختار روایی مرسوم فیلم‌های هالیوودی نیست. اگرچه معتقدم سینمای ایران به لحاظ ساختار روایی و همینطور مضامینش به سینمای اندیشه‌محور اروپا نزدیک‌تر است، منظور البته بخشی از فیلم‌هاست که مصداق‌هایش در دهه‌ی شصت و هفتاد شمسی قابل مطالعه‌اند. معضلات کاراکتر اصلی نه آنچنان گسترده و فراگیر به نظر می‌رسند تا مثلاً در لوای برطرف‌شدن نیاز قهرمان مشکلی از جلوی پای بشریت بردارد و نه عمیق و فلسفی است که در پایان تحولی همه‌جانبه را باعث شود. نیاز کاراکترها در نمونه‌های شاخص سینمای ایران معمولاً از جنس زندگی روزمره است؛ برخاسته از موقعیتی که در آن به سر می‌برند. حالا می‌خواهد این کشمکش حاصل وضعیت اقلیمی خاص باشد یا موقعیتی نامتعارف و گاه ساده -و کودکانه- و یا به سبب شرایط اجتماعی-‌فرهنگی- سیاسی به شکلی دیگر نمود یابند. اما در تمامی این نمونه‌ها مسئله چیزی جز انسان نیست؛ روابط انسان امروز با خود، طبیعت، معضلات درونی و البته مرگ. با این خصیصه که از پرداختن صریح به لایه‌های معنایی دوری می‌شود. بنابراین چنین تمهیداتی تفسیرپذیربودن اثر را به همراه داشته؛ تفاسیر گوناگونی را که مخاطبِ درگیر در موقعیت داستانی به آسانی رها نخواهد کرد.

نظر‌ دهی مسدود شده است.