۷۲-۱۴۲

سمفونیِ ناکوک / تاملی کوتاه بر نسل چهارم سینمای بعد از انقلاب

محمدحسین میربابا: 

پنج دوره، چهار نسل

سینمای ایران پس از انقلاب بر اساس شرایط سیاسی اجتماعی حاکم که تاثیر مستقیم روی روند تولیدات فرهنگی و به‌ تبع آن فیلم‌های سینمایی داشته است به پنج دوره تقسیم می‌‌شود. دوره‌ی سینمای ارزشی که از ابتدای انقلاب تا انتهای ‌دهه‌ی شصت آغاز شد. سینمایی که عمدتاً مبتنی بر رویکرد‌های انقلاب اسلامی بود و با اوج‌گیری جنگ تحمیلی از دل آن سینمای «دفاع مقدس» بیرون آمد. ابتدای ‌دهه‌ی هفتاد و همزمان با دوران سازندگی سینمای ایران با حفظ موتیف‌‌های قبل، آرام‌آرام به سمت ملودرام‌‌های خانوادگی و اجتماعی متمایل شد. که این دوره (دوره‌ی دوم) زمینه‌ساز ورود به دوران اصلاحات و سینمای متناسب با رویکرد نقد اجتماعی شد. دوره‌ی سوم هرچند فیلمسازان جوانی مانند سعید سهیلی، فریدون جیرانی، کمال تبریزی و… را به خود دید، اما مهم‌ترین ویژگی این دوره تغییر گفتمان فیلمسازانی مانند ابراهیم حاتمی‌کیا بود که با حفظ اصول ارزشی سینمای ‌دهه‌ی شصت و اوایل ‌دهه‌ی هفتادِ خود، گفتمان دفاع مقدس را به گفتمان نقد ارزشی تبدیل کرد. در این میان فیگوری مانند مسعود کیمیایی با حفظ همان تم‌‌های قبلی خود و گسترش آن به دوره‌ی جدید سیاسی-اجتماعی دست به ساخت آثاری با مضامین اجتماعی زد. این دوره فیگور‌های مستقلی مانند بهرام بیضایی و ناصر تقوایی را نیز با تک‌فیلم‌هایشان در خود جای ‌داده است. علاوه بر اینکه عباس کیارستمی با جوایز معتبر بین‌المللی از قبل، معتبرترین جایزه‌ی سینمایی جهان در تاریخ سینمای ایران را در این دوره به دست آورده است. هرچند کیارستمی در فیلم «طعم گیلاس» که برنده‌ی نخل طلای کن شد کماکان همان سینمای ناتورالیستی خودش را که در ‌دهه‌ی شصت جریانی متفاوت از جرم محسوب می‌شد دنبال کرده بود. دوران اصلاحات از پتانسیل‌‌های سینمای ایران در دوره‌‌های قبل استفاده کرد تا گفتمان متفاوتی را چه در فرم و چه در مضمون فیلم‌ها شکل دهد. با ورود به ‌دهه‌ی هشتاد و دورانی که از نظر سیاسی آخرین سال‌‌های دوران اصلاحات به شمار می‌رفت، نسل جدیدی از فیلمسازها ظهور کردند. افرادی مانند پرویز شهبازی، رضا میرکریمی، مازیار میری و محسن امیریوسفی که نقش شایان ذکری در گسترش زبان سینما نداشتند و فیگورهایی منفرد و پراکنده بودند که متناسب با اتصال به زیبایی‌شناسی مرسوم یا فاصله‌گرفتن از آن یا مورد توجه سینمای بدنه قرار گرفته یا آثارشان کمتر دیده شد. دوره‌ی چهارم سینمای بعد از انقلاب با ظهور اصغر فرهادی در فرم و روایت زمینه‌‌های ورود به دوره‌ی پنجم را شکل داد.

نظر‌ دهی مسدود شده است.