54-44

سرباز سياه، صفحه‌ي سفيد شرح بازخواني بارت از عکس سربازِ ميهن

هاجر سعيدي

«…. عکس جوان سياهپوست که با چشماني به بالا دوخته، احتمالاً خيره به پرچم فرانسه، معناي ديگري هم دارد، فرانسه يک امپراتوري بزرگ است، همه‌ي فرزندانش، با هر رنگ پوستي، وفادارانه زير پرچم آن خدمت مي‌کنند» (اسطوره‌شناسي‌ها, 116). بازخواني عکس جوان سياهپوست روي جلد Paris-Match توسط رولان بارت در يکي از پرخواننده‌ترينِ نوشته‌هايش  «اسطوره‌شناسي‌ها»، از نخستين نوشته‌هاي وي بود که به مفهوم نشانه‌شناسي و اسطوره مي‌پردازد. بارت در تحقيق‌اش درباره‌ي اسطوره‌ها حرفي براي گفتن درباره اسطوره‌هاي ابتدايي ندارد و کتاب اسطوره‌شناسي‌ها درباره فرهنگ توده‌اي مردم فرانسه نوشته شده است. رويکرد اين کتاب نقد مظاهر فرهنگي است که بارت آنها را در ورزش، سرگرمي‌، انواع غذاها، و… مي‌بيند. او روش تحليل خود را درکتاب «اسطوره امروز» (‌Myth Today‌)، توضيح مي‌دهد. اما هدف او از تحليل آن بود که به ساختار نهايي مکانيسم‌هاي فرهنگي دست يابد، از اين رو بارت در پي کشف معاني نبوده، بل مي‌خواست قاعده‌هاي معنايي را کشف کند، يعني امکاناتي که زبان براي معنا فراهم مي‌کند، همان طور که زبان‌شناسي به معناي جمله کار ندارد و مي‌خواهد ساختار صوري آن را بشناسد، ساختاري که به اين معنا امکان وجود مي‌دهد. نگاه نشانه‌شناختي بارت در دوره‌ي ساختارگرايش و تحت تاثير سوسور شکل گرفت هرچند با او زاويه‌هايي هم داشت. سوسور رابطه ميان دال و مدلول را «دلبخواه»1 مي‌داند و بارت به تاسي در اسطوره امروز رابطه‌ي سه‌جزيي نشانه را تشريح مي‌کند. او نشانه را همين رابطه‌ي دلبخواهي و قابل تفسيري تعريف مي‌کند که ميان دال و مدلول برقرار مي‌شود اما در نظام نشانه‏شناسانه بارت، دال، معنا‌-شکل2 خوانده مي‏شود. مدلول، مفهوم3 ناميده مي‏شود و به نشانه، دلالت4 اطلاق مي‌شود. بنابراين بارت فرمول مشهور سوسور يعني (دال/مدلول/نشانه) را به اين فرمول تبديل مي‏کند: (معنا-شکل/مفهوم/دلالت).5

نظر‌ دهی مسدود شده است.