۷۰-۷۰

زکی دمیرکوبوز به روایت زکی دمیرکوبوز

گردآوری و ترجمه‌: سعیده طاهری، بابک کریمی:

 

مقدمه‌ی مترجمان: آنچه در ادامه می‌آید ترجمه‌ی دو گفت‌وگو با زکی دمیرکوبوز،۱ از برجسته‌ترین فیلمسازان سینمای نوین ترکیه است. او پس از آنکه به عنوان دستیار کارگردان در کنار فیلمسازانی همچون زکی اوکتن۲ تجربه‌ کسب کرد، نخستین فیلمش بلوک سی۳ (۱۹۹۴) را با فیلمنامه‌ای از خود و با بودجه‌ای اندک ساخت. دمیرکوبوز گرچه سابقه‌ی محکومیت سیاسی و زندان‌رفتن به جرم عضویت در گروهی چپگرا را دارد، اما مسائل سیاسی را مستقیم و بی‌واسطه در مرکز آثارش قرار نمی‌‌دهد. او با نگاهی عمدتاً اگزیستانسیالیستی به مفاهیمی همچون عشق، ایثار، قضاوت، جبر و اختیار، تقدیر، اخلاق، مذهب، نیروی شر، حسادت، خیانت، جنایت، ترس، تنهایی، پوچی، خودکشی، مرگ و به‌طور کلی وضعیت انسان در جهانی می‌پردازد که یکسر دستخوش بی‌عدالتی و تضاد طبقاتی، ظلم و فقر بی‌پایان است؛ درونمایه‌هایی که به روشنی بن‌مایه‌های اصلی آثار داستایفسکی -نویسنده‌ای که دمیرکوبوز ذهنیت سینمایی خود را متاثر از او می‌داند- را تشکیل می‌دهند. رد این درونمایه‌های اگزیستانسیالیستی فیلم‌های سینماگر ترک را می‌توان در آثار نویسندگانی همچون کامو و سارتر نیز جست‌وجو کرد (او سرنوشت۴ (۲۰۰۱) را براساس اقتباسی آزاد از بیگانه‌ی کامو می‌‌سازد. فیلم دیگر دمیرکوبوز، تهوع۵ (۲۰۱۵)، همنام رمان مشهور سارتر است و رگه‌هایی از شخصیت آنتوان روکانتن را می‌توان در شخصیت احمد، روشنفکر و استاد فلسفه‌‌ی فیلم، دید). دمیرکوبوز از دریچه‌ی بن‌مایه‌هایی که ریشه در نهاد فردی انسان دارند، مسائل سیاسی، اجتماعی و فرهنگی را نقد می‌کند و تاثیر متقابل این نیروهای درونی و بیرونی انسان را بر حیات فردی و اجتماعی او در دنیای امروز مورد بررسی قرار می‌دهد. گرچه فیلمنامه‌های عمدتاً اقتباسی او براساس برخی از برجسته‌ترین آثار داستایفسکی‌ نوشته شده‌اند، اما رویداد‌ها و شخصیت‌ها جملگی در بستر جامعه‌ی ترکیه و بنابر مختصات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی آن و همچنین با الهام از تجربه‌های شخصی فیلمساز پرورانده شده‌اند. بازنمودی از این تجربه‌های شخصی را می‌‌توان در اتاق انتظار۶ (۲۰۰۳) دید که در آن دمیرکوبوز خود در نقش احمد -کارگردان میانسالی که درصدد ساختن فیلمی بر مبنای جنایت و مکافات داستایفسکی است و در نهایت ناکام می‌ماند- ظاهر می‌شود؛ ناکامی‌ای که به گفته‌ی او برآمده از تجربه‌ی شخصی‌اش است، چراکه هنوز راسکولنیکفِ باورپذیری را نیافته است.

در دومین پرونده‌ی بررسی سینمای نوین ترکیه، بر آن شدیم که به سیاق پرونده‌ی اول و پیش از بررسی تحلیلی آثار فیلمسازان این جریان به‌طور جداگانه، زکی دمیرکوبوز را از زبان خود او و از خلال دو نمونه از گفت‌وگوهایش معرفی کنیم؛ گفت‌وگوهایی که راه را برای شناخت جهان‌بینی او و ذهنیت سینمایی‌اش هموار می‌کنند.

نظر‌ دهی مسدود شده است.