۶۸-۶۴

در جدال با فراموشی، در ستایش خاطرات / پرونده‌ای در باب سینمای پاتریسیو گوسمان

فرهاد محرابی :

«کشوری فاقد سینمای مستند همچون خانواده‌ای‌ست که آلبوم عکس خانوادگی ندارد.» این جمله‌ی پاتریسیو گوسمان مستندساز برجسته‌ی شیلیایی عصاره‌ی تمامی کارنامه‌ی سینمایی اوست. فیلمسازی که شاهکار جسورانه و سه‌قسمتی او «نبرد شیلی» که در سی‌و‌اندی‌سالگی ساخت، کافی بود که او را برای همیشه در زمره‌ی برجسته‌ترین چهره‌های مستندسازی سیاسی جاودانه کند. اثری که حتی فرآیند ساخت پرمشقتش از حیث امکانات و شرایط سیاسی و خطیر مقطعی که در آن ساخته شده و نیز عدم امکان نمایش وسیعش تا همین امروز در شیلی خود حدیث مفصلی از مصائب مستندسازی سیاسی و حقیقت‌محور است. فیلمی بی‌نظیر که شاهدی است صادق از روزها و ماه‌های پرالتهابی که به کودتای امریکا بر ضد دولت دموکراتیک سالوادور آلنده و سال‌های مخوف دیکتاتوری آگوستو پینوشه ختم می‌شوند. فیلمی در باب فروپاشی امیدها و رویاهای چندین نسل از مردم شیلی برای زندگی در آزادی و برابری.

 

در این پرونده سعی کرده‌ایم تا مروری داشته باشیم بر کارنامه‌ی هنری و روشنفکری گوسمان. مستندهای او که در ابتدا با تمامی جسارت‌های سیاسی و فکری مضامینشان از حیث فنی و تکنیکی (مشخصاً در نبرد شیلی) سیاقی قراردادی و محافظه‌کارانه داشتند در سال‌های بعد و خصوصاً با دو مستند درخشانش «نوستالژی برای نور» (۲۰۱۰) و «دکمه صدفی» (۲۰۱۵) به ساحتی از سینمای هنری-مستند دست یافته‌اند که نمونه‌های مشابه اندکی را می‌شود در سینمای معاصر جهان برایشان یافت.

 

پرسش مرکزی در سینمای گوسمان یک چیز بیشتر نیست و آن تلاش برای درک و دریافت و روایت نبرد در راه حفاظت از خاطرات یک ملت در زمانه‌ای‌ست که فاشیسم با تمام توان به دنبال بازآفرینی روایت خود از تاریخ از مجرای تقدیس فراموشی است. گوسمان اهمیت این گفته‌ی میلان کوندرا را به خوبی دریافته که «نبرد ما با قدرت، نبرد خاطره و یاد است در جدال با فراموشی».

 

امسال شصت و پنجمین سالگرد کودتای امریکایی‌-‌انگلیسی بر ضد دولت محمد مصدق و چهل و پنجمین سالگرد کودتای ایالات متحده بر ضد دولت چپ‌گرای سالوادور آلنده است. مرور بر سینمای گوسمان را فرصتی دانسته‌ایم که در ستایش از یاد و خاطره بنویسیم. در ستایش آزادی. در ستایش از سینما و هنری که پرسشگری از حقیقت کانونی‌ترین رسالتش است.

نظر‌ دهی مسدود شده است.