۷۲-۲۳۶

حکایت ِ به‌هم آموختگان

فواد نظیری:

وقتی حوالی ۱۲۶۰ هجری شاهزاده بهمن‌میرزا، امیرِ آذربایجان، چهارمین پسرِ دانشورِ عباس‌میرزا، به ملا عبداللطیف طسوجی و میرزا محمدعلی سروش اصفهانی (افصح‌الشعرا) فرمان داد تا حکایت‌های دل‌انگیزِ الف‌لیله‌ولیله را به نثر و نظم فارسی برگردانند، چون بخش نثر بر عهده‌ی طسوجی قرار گرفت و ترجمه‌ی شعرهای عربی را سروش عهده‌دار شد، شاید شاعر، خود آن زمان نمی‌دانست که دارد صحنه‌ی وسیعِ ترجمه‌ی شعر را از زبان‌های دیگر به فارسی، در سال‌های دورِ آینده کلید می‌زند. او به‌جای اشعار عربی کتاب، نزدیک‌ترین مفهوم و سیاق کلام را از نمونه‌های شعر فارسی و به‌ویژه غزل‌های حافظ و سعدی برگزید و آنجا که یافتن معادلی در اشعار فارسی امکان‌‌پذیر نبود، خودش آن اشعار را بازسرایی کرد و جایگزین ساخت. این بیت یکی از نمونه سروده‌های اوست:

دوری ز بَرَت سخت بُوَد سوختگان را/ سخت است جدایی به‌هم آموختگان را…

از قضا احتمال قریب به یقین است که علی‌اصغر حکمت، وزیر معارف و اوقاف وقت که در ۲۸ بهمن ۱۳۰۸ خطابه‌یی در تاریخ تطورِ هزار و یک‌شب در انجمن ادبی ایران ایراد کرده و سپس به ‌عنوان پیشگفتار کتاب قرار داده، مستقیماً تحت تاثیرِ همان شیوه، ده حکایت از ویلیام شکسپیر را به فارسی برگردانده و در بخشی از مقدمه‌ی خود نوشته: «پس در طی این راه سعی بسیار کردم و در طلب این مقصود رنج فراوان بردم، تا آنکه در مدتی نزدیک به چهل سال (۱۹۵۳-‌۱۹۱۵) به تدریج ده حکایت از آن جمله را ترجمه کردم. برای آن ترجمه سبکی مخصوص برگزیدم، به این معنی که مفاد و خلاصه‌ی هر داستان را به‌طور اجمال استخراج و آن را به نثری ساده و روان لیکن به اسلوب نثرنویسان و مترسلان قدیم برنگاشتم و جابجا از دُرَرِ آثارِ استاد بعض کلمات قصار که حکم مثلِ سایر و کلام جامع داشت اختیار کرده در طی کلام مندرج ساختم. همچنین از دفاتر مشهور شعر فارسی‌زبان گاه‌به‌گاه به مناسبتِ مقام به‌طور شاهد و مثال ابیاتی چند در آن حکایت ایراد کردم، به این ترتیب: دیوان سعدی، دیوان حافظ، مثنوی خسرو و شیرین نظامی، بهرام‌نامه، مثنوی یوسف و زلیخای جامی، مثنوی سلامان و ابسال جامی، مثنوی لیلی و مجنون نظامی، بوستان سعدی و شاهنامه‌ی فردوسی. اختیار این روش از آن سبب بود که این طرز حکایت‌گویی و داستان‌نویسی را به مذاق فارسی‌زبانان مطلوب‌تر یافتم.»

نظر‌ دهی مسدود شده است.