۷۰-۱۹۴

باقی‌مانده‌های زمان

دینو دریژنسکی – پیام چمانی:

«در این گیر من تنهایم./گمشده در گذشته/ (زیرا آدمی، فقط، از یک دوران در زندگی‌اش برخوردار است.)» این سه سطر، این بند از شعر «بیرق‌های زیبا»ی پازولینی، بهانه‌ی خوبی است برای طرح وضعیتی که نه می‌شود تحملش کرد و با آن ساخت و نه تا این لحظه چاره‌ای برای عبور از آن به نظر می‌رسد. دورانی -‌با همه‌ی خصایص و انگاره‌های آن- خاتمه می‌یابد، ولی پذیرش چنین خاتمه‌ای غالباً دردناک به نظر می‌آید. درک خاتمه‌ی یک دوران مستلزم برخورداری از استعداد فراموشی است. دست بر قضا مقاومت به سخت‌ترین و پیچیده‌ترین شکل ممکن عرض اندام می‌کند. صورت‌بندی مقاومت در آستانه‌ی پایان یک دوران، «فراموشی مولد» و ایجاد راه‌های تازه‌ای برای رویارویی با شرایط تازه است. هیچ دورانی تا انتها آن‌قدر صبر نمی‌کند تا حسرت‌های همه‌ی ساکنان آن دوران یک به یک برآورده شوند. از این رو، حافظه محمل مناسبی می‌شود تا زندگی شکست‌خوردگان را سروسامان بخشد. حسرت‌ها و ناکامی‌ها دلیل مناسبی برای تداوم شرایط مفروض نیستند. بر خلاف ظاهر امر که فراموشی با مقولاتی مثل خیانت، ناامیدی یا خستگی تداعی می‌شود، در آستانه‌ی شروع دورانی تازه فراموشی خلاقانه مهم‌ترین تاکتیک برای غلبه بر آمال ناتمام یک نسل خواهد بود.

حافظه همواره رأی به تداوم وضعیت‌های پیرامونی می‌دهد. حافظه اجازه نمی‌دهد تا ما انقطاع را دریابیم. ضرورت دارد تا با ایجاد وقفه‌ها و مکث‌ها یک آن، منظری اختیار کنیم که همان شاید سنگر تازه‌ای برای مقاومتی آفرینشگر باشد. آن هم درست در شرایطی که ظاهراً مقاومت تمام و کمال شکست خورده است. از این منظر تازه، به مصاف نیروهایی می‌رویم که با روایی‌کردن رخداد تاریخی برآن‌اند تا کنش و ظهور تاریخی ما را با نقاب تداوم مخفی نگه دارند. دغدغه‌ی دوران ما، دوران ناتمامی‌های شکوهمند حرص‌آلود تعیین خط‌مشی‌ای است که به قدرت غالب رودست می‌زند و نمی‌گذارد تا مقاومت را ببلعد. فقط با فراموشی مولد و خلاقیت در تخلیه‌ی محتوای حافظه است که فرم‌های تازه‌ی ایستادگی و مقابله امکان بروز پیدا می‌کنند. همه‌ی اینها را از این بابت پیش کشیدم تا بگویم که -بر حسب شرایط موجود- دوران ما، به سر رسیده است. زمان پیش‌رو، زمان پیش‌رونده از حرکت باز می‌ایستد. از این پس آینده به شکل باقیمانده‌های زمان خودنمایی می‌کند. و نباید اجازه داد تا باقی‌مانده‌ها به شکل فتیش نوستالژیا محتوای حافظه را محاصره کنند.

نظر‌ دهی مسدود شده است.