۷۲B

اسفند ۱۳۹۷ و فروردین ۱۳۹۸ – شماره ۷۲ (ویژه نوروز) – سال ‌پانزدهم

سخنی با خوانندگان

عناوینی چون طنز و هجو اساساً‌ در سینما و تلویزیون وجود ندارد و معمولاً‌ مفاهیم متناظر با آنها در زیرگونه‌های ژانر سینمایی کمدی شکل می‌گیرد. اندیشه‌ورزی در سینمای کمدی به بهره‌گیری از مفاهیم ادبی اتکا دارد. کمدی‌سازانی چون چاپلین، لوید، کیتون و تاتی (جدا از وجه معمارانه‌اش در پایه‌ریزی اصول موج نو) و سینماگر موضوع نیم‌ویژه این شماره ما، وودی آلن، عمدتاً‌ سبقه ادبی دارند. اینان با خلق کاراکترهای ماندگاری که حامل صفات نیک و بد بشری هستند، شخصیت‌های کم‌و‌بیش مشابه با اقشار جامعه را در عرصه زندگی مقابل دید مخاطب قرار می‌دهند و بدین طریق با نقد نامردمی‌ها و ضعف‌ها، نقش آگاهی‌دهنده خود را در هنر بازی می‌کنند. وودی آلن در میان سینماگران مستقل امریکایی فیگوری جذاب و منحصر به فرد است. او طی شش دهه فعالیت مستمر در عرصه فیلمسازی بیش از پنجاه فیلم بلند در کارنامه سینمایی خود به ثبت رسانده است. «اینکه یک فیلمساز در فرم و مضامین آثارش کمترین نسبت و قرابتی با جریان‌های اصلی سینمای امریکا طی دوره‌های متفاوت کاری‌اش نداشته، چطور توانسته سالی تقریباً یک فیلم بسازد» محل بحث و تامل است. نگاهی اجمالی به کارهای وودی آلن پیوندهای او را با ادبیات، به خصوص غول‌های سنت ادبیات روسیه آشکار می‌سازد. «جنایت و جنحه» و «عشق و مرگ» از جمله این آثار است که وودی آلن به دنیای رمان‌های کلاسیک ادبیات روسیه («جنایت و مکافات» و «جنگ و صلح») سرک کشیده است.

سینمای امروز ایران که از اواخر دهه ۱۳۷۰ سروکله‌اش پیدا شده از نظر هنری و فنی با سینمای دهه ۱۳۶۰ و سینمای قبل از آن تفاوت‌های اساسی دارد. از نظر میزانسن، حرکات دوربین و سوژه باید پذیرفت که دوربین کارگردان‌های متاخر، متفکرانه‌تر به سوژه و صحنه می‌نگرد. سینمای ایران در این شماره مباحث گوناگونی را مورد توجه قرار داده است که همراه با گزارش‌های جشنواره فیلم فجر شمایی دقیق از وضعیت حال حاضر سینمای امروز ایران ترسیم می‌کند. در بخش نخست این پرونده تلاش شده مولفه‌‌های فیلمسازان جوان امروز سینمای ایران مورد شناسایی قرار گیرد. علت چیست که تجربه‌های نو و خلاقانه‌ی تعدادی از فیلمسازان جوان و خوش‌قریحه به حرکت‌هایی فردی ختم می‌شود که در مسیر فیلمسازی آنها به ابداعات و تجربه‌های متفاوت روایی و فرمی نمی‌انجامد. «اکسپرسیونیسمِ» سینمای آلمان، «نهضت نئورئالیسمِ» ایتالیا یا پوست‌اندازی یک ژانر در درون خود و تبدیل‌شدنش به «نئونوآر» را در نظر آورید. سوال این است که آیا واقعاً این منتقدان و نظریه‌پردازان نیستند که باید از طریق نشریات و توجه به فیلم‌های مهمی که در این سال‌ها ساخته شده جریان‌هایی را که در سینما به وجود آمده شناسایی و معرفی کنند؟

همین موضوع از منظری دیگر، در منابع الهام فیلمساز امروز سینمای ایران به بحث گذاشته شده است؛ اینکه فیلمساز؛ امروز جامعه و فضای پیرامونش را چگونه می‌بیند؟ «به نظر می‌رسد منابع تفکر و حتی ایده‌پردازی و انتخاب موضوع در سینمای ایران تغییر کرده و ارتباط میان فیلمساز و جامعه پیرامونش شکل دیگری به خود گرفته است». رسول صدرعاملی، محمدحسین مهدویان و نیما جاویدی -که هر سه در جشنواره فجر امسال فیلم‌هایی مهم و بحث‌بر‌انگیز داشته‌اند- از سه زاویه متفاوت به این پرسش‌ها پاسخ داده‌اند.

بخش ادبی در شماره نوروزی خود موضوع ترجمه ادبی را برگزیده است؛ موضوعی مبتلابه جامعه‌ی ادبی ما که بحث‌ها برانگیخته و همواره در کانون توجه بوده است چرا که بسیاری بر این باورند که زبان فارسیِ امروز تا حد زیادی بر اثر ترجمه به وجود آمده است. «محقق‌شدن رمان با تالیف ممکن نبود. با ترجمه ممکن بود. حجتش هم رمان دن کیشوتِ سروانتس است که در آنجا راوی مدعی است که این اثر ترجمه‌ی کتابی است از بن انجل.» منوچهر بدیعی عقیده دارد: این مسئله منحصر به رمان نیست، بخش عمده‌ای از گلستان هم ترجمه است، ترجمه‌ای که سعدی این طرف و آن طرف خوانده و به خاطر سپرده بوده است. منوچهر بدیعی چهره بی‌بدیل ترجمه در گفت‌وگو با پویا رفویی دست بر زوایای ناشناخته‌ی ترجمه می‌گذارد و آن را «امری محال» می‌خواند. «ترجمه امر محالی است. جزو واقعیت‌هایی نیست که تحقق فعلی داشته باشد. جزو آرزوهاست. آرزوی از میان‌برداشتن برج بابل. آرزوی یکی‌کردن زبان‌های بشری.» در پرونده‌ای که گرد آورده‌ایم گوشه‌چشمی به وضعیت آشوبناک ترجمه متون فلسفی و نظری در ایران نیز داشته‌ایم و در مورد این موضوع با مراد فرهادپور که بانی تز تفکر-ترجمه است به گفت‌وگو نشسته‌ایم. مترجمان برجسته کشورمان به حد وسع ما و فضایی که داشتیم مهمان پرونده ترجمه بودند و هر یک با نگاه خلاقانه خود نوری بر گوشه‌های تاریک این مهم تابانده‌اند. صحبت از اثر خلاقه شد. به قول استاد اسمش را کار هنری نگذاریم. قبول؛ هیچ ترجمه‌ای به تمامی خلاقه نیست، اما این قلمروی است که خلاقیت در آن بروز می‌کند. و این خلاقیت را با ترجمه‌های ناب و خلاقه‌ی بزرگان ترجمه‌ی این سرزمین که سَرتر از هر اثر تالیفی است حس می‌کنیم و تیتر ورودی این مطلب را زمزمه می‌کنیم که تالیف، ترجمه است.

بررسی کارنامه‌ی کریس مارکر، فیلمساز، عکاس، نویسنده و فعال سیاسی آوانگارد فرانسوی موضوع پرونده بخش هنر و سیاست این شماره است. هنرمندی که میراثش طیف وسیعی از آثار را دربر می‌گیرد؛ از مستندهای سیاسی تا برنامه‌های تلویزیونی، رمان، شعر و حتی پرفورمنس. جهان هنری مارکر در تمام مدیوم‌های هنری به شکلی لجوجانه با پرسشگری از دو مفهوم تصویر و خاطره و نیز اشارت‌های سیاسی آنها همراه بود. او شیفته‌ی این سخن جرج اشتاینر، منتقد ادبی فرانسوی-امریکایی، بود: «این گذشته نیست که بر ما حکم می‌راند، بلکه تصویری‌ست که از گذشته در ذهن ساخته‌ایم.» بازاندیشی در مفهوم خاطره و تصویر برای مارکر مجرایی بوده است برای طرح پرسش‌ها و امکانات دیگرگون در حوزه‌ی سیاست و به تبع آن هنر سیاسی.

حسن عالیزاده چهره ادبی ویژه نوروز مجله است. شاعری که جایگاه او بی‌تردید حاصل اجراهای ویژه‌ی شعری اوست. عالیزاده با توجه به ظرفیت‌های زبان فارسی، ضمن بهره‌گیری از فرم‌های مدرن ادبی در جهانی سمبلیک با اشاراتی ملموس، برای ما دنیایی منحصر به فرد می‌سازد. با خوانش شعرهای او به جهانی  تغزلی با لایه‌های هستی‌شناسانه پرتاب می‌شویم. نگاه شاعران و منتقدان به شعر عالیزاده دریچه‌های نوینی به سمت جریان شعری معاصر ما باز می‌کند، که هر یک نکات قابل تاملی در خود دارد.

بخش کلوزآپ نخستین شماره‌ی خود را به بازخوانی سه فیلم «شب قوزی»، «سه‌قاپ» و «دایره مینا» اختصاص داده است. سه اثری که سزاوار بازخوانیِ دگرگونه و متفاوتی در اکنون ما هستند. احضارشدن این سه فیلم به زیست معاصر ما، نه فقط از سر علاقه که به دلیل پیوند و نزدیکی عمیقی است که با امروز ما برقرار می‌کنند. «در هر سه فیلم، حوزه‌ی خصوصیِ ‌آسیب‌دیده‌ی شخصیت‌ها با حوزه‌های عمومی که عمیقاً در حیاتشان موثر بوده در مواجهه و تقابلی ناگزیر است.»

در منزل خجسته اسفند

همسایه سراچه فروردین

با شاخه‌های ترد بلوغ جوانه‌ها

باران به چشم‌روشنی صبح آمده‌ست

فهرست مطالب

سخنی با خوانندگان

سینمای جهان

زندگی و آثار وودی آلن با نگاهی به تاریخچه سینمای نوین امریکا/ راسکلنیکف نیویورکی/ همایون خسروی‌دهکردی

مسکو-مَنهَتن: روح روسیِ فیلم‌های وودی آلن/ ترجمه: صالح نجفی

گفت‌وگو با وودی آلن/ روایت کمیک یک جهان تراژیک/ ترجمه: بهروز سلطانزاده

پارودی در سینمای وودی آلن/ ترجمه: مهدی ملک

درباره نسبت زندگی و فیلم‌های وودی آلن/ مرگ در می‌ز‌ند/ برنا حدیقی

ایزاک بابل، وودی آلن و هویت یهودی/ ترجمه: رامین اعلایی

درباره دو فیلم «امتیاز نهایی» و «مرد بی‌منطق» ساخته وودی آلن/ راسکلنیکف‌های آلن/ امیرهوشنگ للهی

سینمای وودی آلن، کمدی ویرانی/ محمدحسین میربابا

فیلم مستند کوتاه «ملاقات با واو. الف» ساخته ژان-لوک گدار/ پرنده سیاه شهر/ ترجمه: رضا مولایی

جنایت و شرارت: رندی فیلمساز طنزپرداز/ پرویز اجلالی

دلایلی درباره اجتناب از ستایش وودی آلن/ آشتی‌کنان یک وراج در عصر فرهنگی سبک زندگی/ امین حامی‌خواه

پایان هالیوودی/ ترجمه: شهریار خلفی

فیلم‌ها و احساس‌ها

سینه‌فیلیا،‌‌ ستاره‌ها و جشنواره‌های فیلم/ ترجمه: سعیده طاهری، بابک کریمی

سینه‌فیلیا و جشنواره‌ها/ ترجمه: بشیر سیاح

چیزی میان دوستی و عشق: مفهوم سینه‌فیلیا و فیلم‌بینی برخط در مخاطبان جشنواره‌های سینمایی/ ترجمه: بصیر علاقه‌بند

هنر و سیاست

کریس مارکر و سیاست تصویر/ فرهاد محرابی

پرشور و پیامبرانه: تاثیر تصاویر رادیکال کریس مارکر بر دیگر هنرمندان/ ترجمه: مهدی جمشیدی

گفت‌وگو با کریس مارکر/ فیلمسازی به مثابه دیالکتیکی سرخوشانه/ترجمه: بهار نصیری

خاکسترهای بنفش: در ستایش کریس مارکر/ ترجمه: باهار افسری

بنیامین، مارکر و زیبایی‌شناسی سیاسی/ ترجمه: علیرضا عامری

آشوبکده خاطره/ کریس مارکر/ ترجمه: زهرا پورنیک‌صفت

فیوژن

دنیای پررمزوراز گانگسترها: باگزی و داچ شولتز

خلافکار یا خلاق: بنجامین سیگل، باگزی و بری لوینسن/ حامد عزیزیان

بچه‌ی خیابون باتگیت: «بیلی باتگیت»، داچ شولتز و رابرت بنتون/ حمید باقری

سینه‌فیل

سینما دیرکت یا سینما وریته؟

سینما دیرکت: تعامل استتیک و تکنیک/ فرید اسماعیل‌پور

«سینما وریته»، «سینما دیرکت»: نام‌های اتفاقی یا پارادایم‌های تئوریک/ ترجمه: محمدرضا شیخی

حقیقتِ دَرهم

میراث سینما دیرکت/ ترجمه: مهدی جمشیدی

از فضاهای دیگر

سینمای اقلیت چیست؟

فلیکس گتاری: سینمای اقلیت و خرده‌نشانه‌های غیردلالتی/ مهدی ملک

از گفت‌وگوی فلیکس گتاری با روزنامه‌ی لیبراسیون/ سینمای دیوانه/ ترجمه: رامین اعلایی

مطالب آزاد

گفت‌وگو با آرتور میلر/ طناز تقی‌زاده

سینمای ایران

مولفه‌ها و جریان‌های سینمای امروز ایران از منظر شاپور شهبازی، علی مصفا، سیاوش اسعدی، جواد طوسی/ سرخپوست‌های تنها

تاملی کوتاه بر نسل چهارم سینمای بعد از انقلاب/ سمفونی ناکوک/ محمدحسین میربابا

سینما موج نیست/ نو، کامل‌تر نیست/ محسن خیمه‌دوز

گفت‌وگوی سینمایی

با رسول صدرعاملی، محمدحسین مهدویان و نیما جاویدی درباره منابع الهام فیلمساز/ واقعیت محض و خیال واقعی/ شاهین شجری‌کهن

کلوزآپ

وهم درونِ واقعیت ویرانمان کرده است/ مهران چهرازی

شب زندگان مرده: بازیگران شهر/ آیین فروتن

درباره‌ی سه‌قاپ زکریا هاشمی/ خاطره‌ها و پرهیب‌ها/ نوید پورمحمدرضا

مختصری درباره «دایره مینا/ شرح حال یک طبقه‌ی بی‌طبقه/ رضا غیاث

اکران و اکنون

بررسی موضوعی جشنواره سی‌وهفتم فیلم فجر/ پیشروی در سطح، پسروی در عمق…/ حسام نصیری

گزارش سی‌وهفتمین جشنواره فیلم فجر/ تک‌درخت‌هایی کوچک در میان تندرا/ آزاده جعفری

گفت‌وگو با مهناز افشار به بهانه نقش‌های متفاوتش در جشنواره سی‌و هفتم فیلم فجر/ مرسده مقیمی

شعر و داستان

چکامه‌های پورگشتال/ ترجمه: محمود حدادی

معمای ادوارد فیتز جرالد/ خورخه لوئیس بورخس/ترجمه: احمد اخوت

سفید یخچالی (۲)/ تهران-تفرش/ علی مشایخی

گفت‌وگوی ویژه

سیر تحول مترجم ادبی در گفت‌وگوی منوچهر بدیعی و پویا رفویی/ چهره‌ی مرد مترجم در جوانی

منوچهر بدیعی متخصص ترجمه‌ی متن‌های صعب‌العلاج/ محمدرضا پورجعفری

نقد و بررسی

تالیف، ترجمه است همراه با کاوه میرعباسی، مهشید میرمعزی، رحیم فروغی، کیهان خانجانی

خیارهای ننه‌دلاور/ احمد اخوت

وضعیت آشوبناک ترجمه متون نظری و سمپتوم‌های بیماری ترجمه و تالیف در انزوای تاریخی در گفت‌وگو با مراد فرهادپور/ ترجمه در انزوا/ جواد گنجی

بورخس و ترجمه‌های هزار و یک شب/ ترجمه: شاپور بهیان

نگاهی به ترجمه از پنجره‌ای متفاوت/ احمد پوری

ادبیات و ترجمه/ مهشید نونهالی

ترازوی بی‌توازن ترجمه در ایران/ محمود حدادی

نویسنده مترجم و مترجم نویسنده/ محمود حسینی‌زاد

گفت‌وگو با مینو مشیری/ ترجمه‌درمانی/ کیهان خانجانی

آیا ترجمه ژانری ادبی‌ست/ سهیل سمی

ترجمه، تالیف است؟/ علی عبداللهی

حکایت به هم آموختگان/ فواد نظیری

*مطالب این بخش بر اساس حروف الفبایی نام نویسندگان و مصاحبه‌شوندگان تنظیم شده است.

چهره

پنجاه سال درنگ شاعرانه در گفت‌وگو با حسن عالیزاده/ مرگ را فریب می‌دهم/ نیلوفر نیاورانی، لادن نیکنام

مرگ

از آینه‌ی الاهی/ شاپور جورکش

گفته‌ها و ناگفته‌های دوچرخه‌ی آبی/ حافظ موسوی

سجل احوالِ داستان‌های حسن عالیزاده/ رحمان چوپانی

راهپلّه/ حسن عالیزاده

هیروگلیف

یادداشتی درباره امریکازده‌های رضوانی/ در جنگل سیاه کوچک/ پیام چمانی

بحران خودزندگینامه‌نویسی در سال‌های نوری سرژ رضوانی/ صامت‌ها و مصوت‌های خش‌خش برگی در گردباد/ پویا رفویی

خواب/ ویکتور پلوین/ ترجمه: مجید نظری

گوشه‌‌ها

روح تهران در دهه‌ی هفتاد/ زمین‌های فنسی/ میلاد اخگر، سینا دادخواه

نقد کتاب

گستره زمان و مکان در رمان «آلوت» با حضور فرشته احمدی، کامران سپهران، امین حسینیون، امیرحسین خداوردی/ این راوی حدش را نمی‌شناسد

 

نظر‌ دهی مسدود شده است.