۵۹small

اسفند ۱۳۹۵ و فروردین ۱۳۹۶ – شماره پنجاه و نه – سال سیزدهم

سخنی با خوانندگان

مقصود هنرمند از روایت زندگی، یگانه است هرچند زبان نغمه‌سازان، تصویرپردازان، سرایندگان و بازیگران یکسان نیست. شاید خلاقیت امری مستقل از طبقه و جنسیت باشد اما صدای هر هنرمندی هنگام نجوای آنچه در سویه‌های تاریک زندگی دیده، شنیده یا شمیده ویژه است.

سینماگران دهه ۱۹۷۰ امریکا که برایان دی‌پالما از شمایل‌های مشهور آنهاست با دقت و وسواس بر جزئیات ساختاری فیلم‌هایشان متمرکز می‌شدند و گاه این دقت بر جزئیات چنان بود که به قول وینسنت کنبی، «…گویی در حال ساختن طاق‌نصرتی برای نجات بشریت هستند». سینمای اینان هرچند از سینماگران موج نو فرانسه تاثیر پذیرفته بود ولی سطحی‌تر و مردم‌پسندتر، و در تحلیل نهایی سینمایی‌تر بود. امروزه اغلب علاقه‌مندان به هنر هفتم آن‌قدر آموخته‌اند که مثلاً‌ در هنگام فیلمبرداری یک اثر قادرند تفاوت معنای زوم بر سوژه را از حرکت دوربین به سمت آن تشخیص دهند. ولی در دورانی که الفبای سینما هنوز در حال تکوین بود و مفاهیمی چون جامپ‌کات یا تدوین گسسته تازه داشت شکل می‌گرفت، سخن‌گفتن به زبان تصاویر متحرک به‌راستی کاری بود بدیع و ارزشمند. هنر بیش و پیش از آنکه یک شغل باشد، یک شیوه زندگی‌کردن است باید به رازهای زبان هر هنر محرم باشی تا روایت اسرار زندگی را بیاموزی.

برایان دی‌پالما و مهارت‌های او را در نیم‌ویژه‌نامه این شماره آورده‌ایم. معمای تعلیق، جلوه‌های زنانگی، تحلیل روانکاوانه تصویر در سینمای وحشت و اسطوره و گوتیک زنانه در آثار این سینماگر موضوع مقالات مختلف بخش نیم‌ویژه سینمای جهان این شماره‌اند.

در بخش سینمای ایران نیز جهان زنانه در صدر موضوعات قرار دارد. بازنمایی زن و کنکاش در جهان زنانه در سینمای ایران در میزگردی با حضور نرگس آبیار، آیدا پناهنده و بهنام بهزادی مورد بحث قرار گرفته و در مقالات متعدد این بخش دلایل حضور محدود دغدغه‌ها و دنیای زنان در فیلم‌های ایرانی مورد واکاوی قرار گرفته است. در مقدمه میزگرد اشاره شده که «شکل‌یابی مطلوب جهان زنانه در فرهنگ و هنر ارتباط تنگاتنگ با جایگاه هوشمند روشنفکری» در جامعه دارد. و در یکی از مقالات پس از طرح این سوال که آیا سینمای ایران توانسته به بازنمایی زن و نگاه زنانه دست یابد و با آن همذات‌پنداری کند جمله‌ای از عباس کیارستمی آمده است که «هیچ تلاشی برای فهم زن جواب نمی‌دهد. راهکار عملی این است که بی‌آنکه زن را بفهمی و بی‌آنکه بخواهی درکش کنی، بتوانی دوستش بداری…» جالب اینجاست که این موضوع به بحثی مناقشه‌برانگیز تبدیل شده است که در این بخش می‌خوانید.

«محمد قائد روزنامه‌نگار، مقاله‌نویس، مورخ، منتقد هر آنچه قلمی کرد تیزبینانه، حساس و جنجال‌برانگیز بود. «قائد مقاله‌نویسی حرفه‌ای است؛ همه‌مان این را می‌دانیم، اما جدا از بحث زبان و واژگان ابداعی‌اش که می‌توان آنها را به لغتنامه‌ها افزود، او مقاله‌نویسی را دگرگون کرد. نوشته‌هایش تلفیقی از مقاله و داستان است. مقاله‌هایش گاه شخصیت و پیرنگ دارد، و زبانش در عین حال که ادبی است، خاص و ویژه‌ی خود اوست و امضای خودش را دارد. قائد به عنوان یک شخصیت فرهنگی واجد ویژگی‌های دیگری نیز هست که از زبان دیگران در پرونده‌ای منحصر به خود او می‌خوانید.

انتشار رمان کوتاه «ملک آسیاب» پس از بیست سال از رفتن غزاله علیزاده دستمایه پرونده‌ای شد در این شماره مجله. «نویسنده‌ای که در دوره‌های مختلف زندگی ادبی‌اش عرصه‌هایی متفاوت را آزمود، اما تفکر در مورد جهان و سازوکار آن و توجه به پیچیدگی‌‌های روح انسان بن‌مایه اصلی همه آثار او باقی ماند.» او یگانه‌ زن داستان‌نویس ایران است که زنانه‌نویسی‌های رایج را کنار گذاشته و با اقتدار هر چه بیشتر به روایت تاریخ، جامعه، سیاست و تحولات اجتماعی پرداخته است.

شخصیت، رویداد و فضا به‌عنوان عناصر اصلی روایت داستانی در سایه زمان که حتی با استناد به گذشته و حال می‌تواند از آینده سخن گوید در اکثر آثار روایی به دفعات شکستن مرزهای بین واقعیت و خیال را امکان‌پذیر کرده‌اند. در این میانه حتی هنرمندان واقع‌گرا نیز آتش‌بیار معرکه‌اند و هرچه بیشتر در تصویری که از واقعیت می‌دهند تذهیب و دستکاری می‌کنند. مفاهیمی چون سینمای مستند که روزی با محدودیت‌های نورپردازی یا حمل دوربین و محدودیت زمان یا ظرفیت فیلم و باتری مواجه بودند امروزه به کلی دیگرگون شده‌اند. مشهور است که سینما از بدو تولد تاکنون همواره از دو جنبه واقع‌گرای لومیرها و فانتزی‌ ملی‌یس بهره ‌برده است.

«مستند نمایشی» رو به گسترش‌ترین گونه‌های پیوندی است. گونه‌ای رازآلود که اهمیتش تغییر کرده و به هنری‌ترین شکل‌‌های روایت پهلو می‌زند. گسترش این گونه در سینمای ایران نیز قابل تامل است.

 

بخش فیوژن این شماره پرونده‌ای ویژه، پیشکشی است به دیوید بویی خواننده، ترانه‌سرا، بازیگر و مدل لباس بریتانیایی و از غیرعادی‌ترین اسطوره‌های زنده در فرهنگ معاصر. سال گذشته در چنین روزهایی خبر غروب این ستاره راک جهانیان را شگفت‌زده کرد و چندی پیش نیز آخرین آلبوم وی «ستاره سیاه» (۲۰۱۶) که پس از مرگش انتشار یافت برنده پنج جایزه گرمی شد.  فیوژن در این شماره به دیوید بویی و هنر بازیگری او در دو فیلم جریان‌ساز اشاره دارد؛ فیلم‌هایی که شخصیت‌های برساخته دیوید بویی در متن ترانه‌هایش بر پرده نقره‌ای جان تازه‌ای می‌گیرند.

 

بهمن‌ماه امسال به روال گذشته جشنواره فیلم فجر برگزار شد و مثل همیشه در پایان جشنواره حرف و حدیث‌های زیادی مطرح شد. تلاش کرده‌ایم دیدگاه‌های متفاوتی را درباره این جشنواره و سینمای ایران تقدیمتان کنیم. عجیب است که بخش عمده فیلم‌های امسال به جهان زنانه و بازنمود آن ارتباط داشته‌اند.

 

به عنوان حسن ختام توجه‌تان را به بخشی از یادداشت‌ صالح حسینی که شرحی است بر غزل «ای مهربان‌تر از برگ» سروده استاد شفیعی‌کدکنی در بخش هیروگلیف این شماره جلب می‌کنیم. هیروگلیف بخشی است که با تعمق و توقف بر متون و واژه‌ها سفری دوطرفه از رمان به جامعه و سیاست را تجربه می‌کند. آینه‌ای در مقابل ادبیات برای دیدن وقایع و حوادث روز جهان.

«…وحدت پویای غزل سبب می‌شود که باران سطر آخر به سطر اول بازگردد و تا زمانه باقی است از صیرورت (شدن) بازنایستد… بدین ترتیب از شانزده سطر کل غزل، سیزده سطر از قید علائم نگارشی (ویرگول و …) آزاد است و بر تداوم دلالت می‌کند و تازه نقطه آخر در سیر دورانی شعر در حقیقت نقطه آغاز است…» «ای مهربان‌تر از برگ» را چهار هنرمند بزرگوار محمدرضا و همایون شجریان، کیهان کلهر و حسین علیزاده به نغمه و زخمه‌ آراسته‌اند.

 

سخنی با خوانندگان

سینمای جهان

زندگی و آثار برایان دی ‌پالما و نگاهی به تاریخ سینمای امریکا/ مهندسی تعلیق/ همایون خسروی‌دهکردی
گفت‌وگو با برایان دی پالما درباره مستند «دی پالما»/ ترجمه: بهروز سلطانزاده
نگاهی به جلوه‌های زنانگی در «کری»، «خواهران» و «بدل»/ معمای انشقاق/ امیرحسین سیادت
برایان دی پالما و مازادهای تصویر در سینمای وحشت/ رامین اعلایی
تحلیل روانکاوانه عناصر وحشت‌زا در فیلم «کری»/ ایدئولوژی، اسطوره و گوتیک زنانه/ مهدی ملک
کارلیتو و راه‌های رفته و نرفته‌اش/ با آخرین نفس‌هایم/ نوید پورمحمدرضا
تحلیل دوره‌ی اول فیلمسازی برایان دی پالما/ دی پالما، گدار و تئاتر سیاست/ برنا حدیقی
نگاهی به سینمای برایان دی پالما از دیدگاه اقتدارطلبی از منظر فوکو و بحران هویت/ رستگاری و عصیانگری/ هوتن زنگنه‌پور
ترکیدن: چهره هنرمند به مثابه یک سرگرمی‌سازِ جوان/ ترجمه: مهدی جمشیدی
عزم کشتن: توان دو/ ترجمه: شهریارخلفی
مروری بر جهان فیلمسازی برایان دی پالما/ زیر سایه‌ی هیچ بزرگ/ مسعود حقیقت‌ثابت
برایان دی پالما تقدیم می‌کند: نگاهی به مستند «دی پالما»/ مهدی جمشیدی

فیلم‌ها و احساس‌ها

و. ف. (ویکتور فرانسیس) پرکینز، ۲۰۱۶-۱۹۳۶/ الکساندر جیکوبی/ ترجمه‌: سعیده طاهری، بابک کریمی
سرخ‌پوش، اما نه ملکه/ ترجمه‌: بشیر سیّاح
برانگیخته از اشتیاق‌ها/ ترجمه: آیین فروتن
ویکتور پرکینز و آغاز دپارتمان ما/ ترجمه: سعید شجاعی‌زاده
در ستایش ویکتور پرکینز/ ترجمه: علی کرباسی

فیوژن

دیوید بویی، ستاره راک بازیگر
دیوید بویی در نقش ایکاروس فضایی/ نیکلاس روگ و مردی که به زمین سقوط کرد/ حامد عزیزیان
بزرگ‌مردِ کوچک: ناگیسا اوشیما و کریسمس مبارک، آقای لارنس/ حمید باقری

مطالب آزاد

گفت‌وگوبا مارتین اسکورسیزی/ با خودم کنار آمده‌ام/ ترجمه: طناز تقی‌زاده

سینمای ایران

بازنمایی زنان و دغدغه‌های زنانه در سینمای ایران/ دنیای مردانه، باورهای زنانه/ نشست نرگس آبیار، آیدا پناهنده، بهنام بهزادی
برآیند تولید در سینمای ایران و زنان شاغل در صنعت/ ته خط، بحران یا وابستگی/ مینا اکبری
تحلیل بازنمایی زن روشنفکر در فیلم «ده» ساخته عباس کیارستمی/ مکاشفه‌ای زنانه در ده برداشت/ نزهت بادی
آیا در جشنواره سی‌وپنجم فیلم‌های زنانه زیادی داشتیم/ فرق میان زنانگی و زن‌داری/ امیر پوریا
زنان سینمای ایران با تمرکز بر ده سال گذشته/ آزاده جعفری
زن در سینمای ایران، از شبه‌مسئله تا مسئله/ محسن خیمه‌دوز
زنان فیلم‌های فرهادی/ دغدغه شرافت/ مهرزاد دانش
همدستی سینما و ادبیات و خلق شخصیت‌ زنِ باورپذیر/ مژده دقیقی
آنقدر عاشقت هستم که تو را نمی‌بینم/ شادمهر راستین
آیا فیلمساز مرد می‌تواند نگاه زنانه داشته باشد؟/ روبرت صافاریان
بازنمایی زن در سینمای ایران/ مهران کاشانی
چرا بعد از انقلاب در سینما و ادبیات این قدر به زن پرداخته شد؟/ لیلی گلستان

*مطالب این بخش بر اساس حروف الفبای نام نویسندگان تنظیم شده است.

رویداد

نکته‌ها و ملاحظاتی درباره سی‌وپنجمین جشنواره فیلم فجر/ زورق‌های دریای دوردست/ شاهین شجری‌کهن
گفت‌وگو با وحید جلیلوند کارگردان و یکی از نویسندگان «بدون تاریخ، بدون امضا»/ گمشده‌ی زمانه‌ی ما/ مرسده مقیمی
فیلم‌های نو و تجربه‌های بدیع/ نظر منتقد
مروری بر پرحاشیه‌ترین جشنواره فیلم فجر در سال‌های اخیر/ در جشنواره سی‌وپنجم چه گذشت؟

پرونده ویژه

سیمای عجیبِ یک مقاله‌نویس ماهر/ مهدی فاتحی
گفت‌وگو با محمد قائد/ در خاطرات می‌توان زیست ولی در گذشته نه/ مهدی فاتحی
م. مرادی که من می‌شناسم/ امیرحسن چهلتن
نشستن جهل به جای ظلم/ درباره‌ی میم قائد/ عبدی کلانتری
محمد قائد، کسی که مثل هیچ کس نیست/ هوشنگ گلمکانی
سیمای پارادوکسیکال یک اندیشمند شیرازی/ عباس مخبر
نیم‌پرتره مردی که از «آیندگان» هم گذر کرد/ مسعود مهرابی
چهار نکته درباره‌ی محمد قائد/ مجید ملکان
گزارش دیدار با محمد قائد/ شیوه ازلی و ابدی این صحاری/ مهدی فاتحی

*مطالب این بخش بر اساس حروف الفبای نام نویسندگان تنظیم شده است.

مستند نمایشی

رنگین کمان روایت در نمایش مستند/ آرش گودرزی
این گونه مستند دورگه در سینمای ایران کمیاب است/ گفت‌وگو با حمد ضابطی‌جهرمی
بازگفتن تاریخ از زاویه دید امروز آزاردهنده است/ گفت‌وگو با کی هافمن
پاپاراتزی‌های محبوب/نگاهی به روایت‌های تجسسی در مستندنمایشی

ترانه

نسبت‌های خرد و تخیل در آثار سینا حجازی/ محمد تقوی

شعر و داستان

دو شعر از آلخاندرا پیسارنیک/ ترجمه: ناصر نبوی
شب زمستان/ جمال میرصادقی
باآقای الفت/ علی خدایی
چگونه با ماهی سالمون برویم سفر/ امبرتو اکو/ ترجمه: بابک تبرایی

غزاله علیزاده

محمد صنعتی، مشیت علایی، یارتا یاران و امیرحسین خورشیدفر از تازه‌ترین اثر منتشرشده‌ی غزاله علیزاده می‌گویند/ کاشف قلمرو تازه‌ی هستی/ فرشته احمدی
رهاشده از علف ایام/ فرخنده آقایی
دیدار و گفت‌وگویی با سلمی الهی، دختر بزرگ غزاله علیزاده/ زندگی نه چندان خموش اما کوتاه غزاله علیزاده/ امید روحانی
در هوای ابری آخر اردیبهشت/ ناصر زراعتی
بازگشت به خاستگاه/ عنایت سمیعی
سفر برگذشتنی/ حسن عالی‌زاده
رهایی از واقعیت‌گرایی ناپاک/ سودابه فضائلی
بازی غزاله با کارت‌های زیستمرگ/ جواد مجابی
غزاله؛ آنا کارنینا یا ناستازیا؟/ ناستین
رمانتیسم علیه رمانتیسم/ ملک آسیاب: شرح یأس و حدیث آرزومندی/ آسیه نظام‌شهیدی

*مطالب این بخش بر اساس حروف الفبای نام نویسندگان تنظیم شده است.

هیروگلیف

تا کجا می‌برد این شسته به بارانْ غزلِ دوست مرا/ صالح حسینی
ستاره‌ی آسوده/ پریمو لوی/ ترجمه: مهتاب کلانتری
شال/ سینتیا اوزیک/ ترجمه: منصوره وفایی
دله‌گی‌های ادبیات فشل/ روبرتو بولانیو/ ترجمه: پویا رفویی
ملاقات در دوره‌ی نقاهت/ روبرتو بولانیو/ ترجمه: پیام چمانی، یلدا یکانی

مطالب آزاد

بازخوانی صحنه‌های سینمایی «عشق بازیافته» در ادبیات داستانی معاصر ایران/ رسول نظرزاده

کتاب

گفت‌وگو با مجتبی گلستانی نویسنده کتاب «واسازی متون جلال آل‌احمد، سوژه، نهیلیسم و امر سیاسی»/ محسن حکیم‌معانی
نگاهی به واسازی متون جلال آل‌احمد/ کتاب راه‌گشا/ احمد ابوالفتحی
گفت‌وگو با حسین گیتی درباره کتاب مطبوعات سینمایی ایران/ سینما دیداری، سینمای نوشتاری/ ارمغان نیلی
نگاهی به کتاب ترنج قالی نوشته فریبا حاج‌دایی/ راز قلعه‌ی تاریخی/ فرخنده آقایی
بررسی کتاب «نظریه‌ی بی‌کرانگی»/ خداحافظی کنیم با «بعد چهارم»؟/ جواد پیشگر

 

نظر‌ دهی مسدود شده است.