۷۱-۶

استاد خیال پرداز سینما / زندگی و آثار فدریکو فلینی به همراه گوشه‌هایی از تاریخ سینمای ایتالیا

همایون خسروی‌دهکردی :

فلینی در «۵/۸»امین فیلم خود، جایگاه و نقش خودش را به‌نحوی هنرمندانه تبیین کرده است. «هشت‌ونیم (۱۹۶۳) فیلمی است درباره کارگردانی که نمی‌تواند فیلمش را به پایان ببرد مگر آنکه به خاطراتش (بخوانید خاطرات و تخیلاتش) معنا ببخشد.»

هرچند در دهه ۱۹۵۰ که آن را دهه زوال خلاقیت سینمایی در مهم‌ترین کشورهای صاحب سینما مثل امریکا، فرانسه، بریتانیا و ایتالیا نامیده‌اند، ویسکونتی، روسلینی و دسیکا همچنان به ساختن آثار جدی ادامه می‌دادند، ظهور دو ستاره یعنی فلینی و آنتونیونی امید تداوم درخشش سینما در نیمه دوم قرن بیستم را قدرت بخشید. نئورئالیسم فکری-تخیلی۱ این دو درست در زمانی به داد سینمای ایتالیا رسید که نهضت نئورئالیسم به پایان خود رسیده بود.

پیشینه سینمای ایتالیا

در مورد تاریخچه سینمای ایتالیا و سیر تکامل آن در شماره‌های مختلف و اخیراً در شماره ۶۸ (ویژه آنتونیونی) مفصل‌ صحبت کرده‌ایم. با این حال به بعضی از سرفصل‌ها مجدداً اشاره می‌کنیم.

از اختراع سینما همزمان با فرانسه و امریکا در واپسین سال‌های قرن نوزدهم که بگذریم، سه شرکت آمبروزیو، چینه و ایتالیا و شهرهای رم، تورین و میلان زادگاه‌ و مراکز اولین آثار سینمای ایتالیا هستند. شاید به دلیل احساساتی‌بودن مخاطبان لاتین‌تبار، آثار اولیه در سینمای ایتالیا اغلب مجلل، پهلوانی و تاریخی بودند. آثاری مثل «کابیریا» (۱۹۱۴) اثر جیووانی پاسترونه و نام‌هایی مثل ماسیست (پهلوانی هرکول‌وار) و ظهور ستاره‌های زیبارویی مانند لیدا بورلی از شمایل‌‌های این دوره سینمای ایتالیا هستند. باید گفت آثار روایی «وریستی»۲ هم -هرچند به تعداد کمتر- در کنار این فیلم‌ها حضور داشتند و بعدها در شکل‌گیری نئورئالیسم تاثیر گذاشتند. در همین سال‌های نیمه اول دهه ۱۹۱۰ بود که ایتالیایی‌ها به ویژه کمپانی‌های مستقر در تورین که مرکز ثقل سینمای ایتالیا در آن دوره بود، به این نتیجه رسیدند که باید بازار کشور خود را از دست کمپانی‌های فرانسوی خارج کنند. مثلاً‌ در سفری که پاسترونه به پاریس داشت توانست آندره دید (آندره شاپه) (۱۹۴۰-۱۸۷۹) را که کمدین و همکار ماکس لندر در فرانسه بود، استخدام کند و برای مدت دو سال تا سال ۱۹۱۱ تقریباً‌ یکصد فیلم کمدی با بازی او ساخت و سینمای ایتالیا را در زمینه کمدی (که در کنار فیلم‌های تاریخی و مستند گرایش‌های اصلی سینمای ایتالیا بودند) به موفقیت و استقلال رساند. البته در همین دوران و کمی بعد ایتالیا توانست اولین فیلم‌های بلند داستانی خود را تولید کند و از فرانسه و انگلستان پیشی بگیرد.

با آغاز جنگ اول جهانی، سینمای ایتالیا که برخلاف فرانسه، هنوز تشکیلات منسجمی نداشت و در زمینه‌های تولید و پخش از مراکز مجزا و دور از هم بهره می‌برد در مقابل تهاجم رقیب امریکایی خود کاملاً‌ عقب‌نشینی کرد و در مقابل مشکلات به زانو درآمد. سقوط سینمای ایتالیا با وجود اقدامات انجام‌شده در سال‌های بعد تا پایان دهه ۱۹۲۰ و حتی نیمه اول دهه ۱۹۳۰ نیز ادامه یافت.

نظر‌ دهی مسدود شده است.