۱۱۷-۵۳

گفت‌وگوی ناصر فکوهی و مهرداد اسکویی / آلترناتیو خشونت، زنانه‌شدن جهان است

«رویاهای دم صبح» تازه‌ترین فیلم از سری فیلم‌های مستند در موردکودکان و نوجوانان است که دردها، زخم‌ها  و مصائب کودکان و نوجوانان کانون اصلاح و تربیت را به تصویر می‌کشد. روزی که قرار شد دکتر ناصر فکوهی و مهرداد اسکویی در دفتر مجله جمع شوند، اعضای تحریریه هم نشستند به تماشای دسته‌جمعی‌ِ فیلم. همه در تاریکی روشنایی اتاق غوطه‌ور بودیم. چشم‌ها خیره‌ی صفحه‌ی تلویزیون بود و گاهی صدای فیلم را بیرون‌کشیدن یک دستمال کاغذی از جعبه‌اش می‌شکست.

ما در فضایی از جنس واقعیتی دردناک و اجتناب‌ناپذیر غوطه‌ور شدیم. اما اصل ماجرا این است که مهرداد اسکویی توانسته است مصیبت را از کالا‌شدن و دل به‌ رحم‌آوردن نجات دهد. او در پی برانگیختن احساسات زود‌گذر نیست و با نگاهی انسانی و هم‌سطح در کنار معضلات اجتماعی نشسته است.

از دل‌ِ همین نگاه بود که پس از تماشای فیلم همه خود را بی‌پناه در میان واقعیت تنها یافتیم و در افکار پایان‌ناپذیر‌ِ خود فرو رفتیم. این فیلم دعوتنامه‌ای‌ست برای درنگ و تامل و پرهیز از سانتی‌مانتالیسم.

و چنین بود که مشتاقانه بحث میان دکتر فکوهی و مهرداد اسکویی را مشتاقانه پی گرفتیم…

ناصر فکوهی: شاید بتوانم این گفت‌وگو را با این نکته آغاز کنم که سخن‌گفتن و نشان‌دادن مصیبت و آسیب‌های اجتماعی، ممکن است نوعی «ضد-زیباشناسی» بیافریند، که خود گویای لغزشی به سمتِ بی‌رحمی اجتماعی تلقی شود: سرخوشی و راحتی آدمی که از درد دیگران لذتی‌ هرزه‌وار می‌برد. سینمای ‌اسکویی به نظر من تا حد زیادی توانسته از این لغزش پرهیز کند. البته کار او به موضوع‌هایی می‌پردازد که ذاتاً مصیبت‌بار و دراماتیک‌اند اما اسکویی تلاش می‌کند بار دراماتیک این موقعیت‌ها را کاهش دهد. در حالی که افزایش فشار دراماتیک می‌تواند مصیبت را تبدیل به کالایی بسیار پرفروش کند. این چیزی است که من از لحاظ اخلاقی خیلی سخت آن را محکوم کرده‌ام. متاسفانه در سال‌های اخیر جاری‌شدن اسطوره‌هایی مثل «موفقیت جهانی»، «محبوبیت»، «استقبال گیشه» و… بخشی از سینمای ایران را در مسیر این تبدیل فقر و مصیبت به کالا‌های پر‌فروش کشیده. از این زاویه نمی‌توان فراموش کرد که فیلمساز به نظر من با این کار، نه‌تنها در مصیبت دیگران سهیم نمی‌شود و قدمی برای حل آن برنمی‌دارد، بلکه آن را به یک دستمایه تبدیل می‌کند تا برای خودش شهرت و پول بسازد.

نظر‌ دهی مسدود شده است.