۷۰_۱

آبان و آذر ۱۳۹۷ – شماره ۷۰– سال ‌پانزدهم

سخنی با خوانندگان

اروپایی‌ها به ویژه فرانسوی‌ها، در سال‌های میان دو جنگ جهانی، بیشتر از آنکه فیلم بسازند حرف زدند. ژرژ سادول، منتقد و تئوریسین مارکسیست سینما، معتقد است که: «اینان به فیلم‌ها نگاه هنری بخشیدند، چیزی هم‌شأن یا حتی بالاتر از موسیقی، ادبیات و تئاتر… و تشخصی نو برای سینما آوردند…» نظریه‌پردازان بزرگی همچون آندره ‌بازن، ژان میتری، کریستین متز درباره چیستی سینما و جایگاهش در میان علوم و فلسفه اعلام نظر کردند و گاه آن را بخشی از روانشناسی دانستند و زمانی با آن مانند یک زبان تازه مواجه شدند. در این میانه اما کسانی چون ژان- لوک گدار یا روبر برسون با تولید آثاری سینمایی به همراه مصاحبه‌هایی که داشتند سینمای ویژه‌ای برساختند که شاید تماماً به نظریه‌پردازی یا صنعت فیلم تعلق نداشت ولی در زمینه روش برقراری رابطه پویا با مخاطب نقشی پیامبرگونه یافت.

روبر برسون ۹۸ سال عمر کرد؛ و طی‌ سال‌های ۱۹۴۳ تا ۱۹۸۳ سیزده فیلم ساخت. فیلم‌های برسون مینی‌مال و دارای جنبه‌های تعالی‌جویانه‌ای هستند که از اعتقادات مذهبی او نشات می‌گیرد. آنچه بیش از هر چیزی برسون را به فیلمسازی یکه تبدیل می‌کند؛ خلق جهان منحصر به فرد و شخصی و رسیدن به سبک درونی است. سینمای برسون از طریق نقدهای سینمایی در میان سینمادوستان محبوبیت یافته و مورد اقبال واقع شده بود. این نگاه و سنت نقدنویسی به چند عامل برمی‌گشت که آشکارترین آنها؛ سبک برسون بود: «فیلم‌های او بی‌پیرایه، به لحاظ عاطفی سرد و در قصه‌گویی مبتنی بر حذف به قرینه‌اند- سبکی موجز و عاری از احساسات و زیورآلات.» در این شماره همچنین دیدگاه‌های نویی مطرح شده است که نشان می‌دهد «کارهای برسون از همان آغاز درگیر مسائل مربوط به کار و کنش انقلابی و سیاست رادیکال بوده‌اند». در پرونده برسون تلاش شده با ارائه قرائت‌های متفاوتی که از کارهای او شده از زوایای مختلف نوری به این شمایل قرن بیستم سینما تابانده شود تا سینمای برسون از خود سخن گوید.

در بخش سینمای ایران موضوع چالش‌برانگیز مدیریت سینمایی در ایران را برگزیده‌ایم. موضوعی که بارها و بارها در دوره‌ها و مناسبت‌های گوناگون به آن پرداخته شده اما راه به جایی نبرده است. برخی سیاستگذاری‌های مقطعی و کوتاه‌مدت را عامل شکل‌نگرفتن یک مدیریت سینمایی توانمند می‌دانند. دیگرانی به سیاستگذاری‌های غلط یا تندروی و یکسویه‌نگری، نگاه ایدئولوژیک، فقدان صنف‌ها و تشکیلات مستقل گوناگون و منسجم اشاره می‌کنند که باعث شد مدیریت سینمایی رفته‌رفته اعتبار و موجودیت واقعی‌اش را از دست بدهد. در میزگرد این بخش دوره‌های مختلف مدیریتی در سینمای ایران از جمله دوره مهم دهه شصت مورد تحلیل قرار گرفته است. چه می‌شود که در دهه شصت رقابت میان حوزه‌های مختلف سینمایی درمی‌گیرد و به قول رضاداد نتیجه‌اش می‌شود هشتاد میلیون فروش بلیت با جمعیت چهل میلیونی. آیا بازگشت به مدیریت کارا و توانمند سینمایی از مسیر خصوصی‌سازی می‌گذرد یا سینمای ایران بیش و پیش از خصوصی‌سازی به یاری دولت نیازمند است تا بتواند به تشکیلاتی قدرتمند و منسجم تبدیل شود. پاسخ هر چه هست، به نظر می‌رسد تغییر در این ساختار مستلزم میدان عمل مستقل هنرمند و فیلمساز و رفع موانع و عوامل بازدارنده از پیش پای اوست.

 

پرونده فیوژن این شماره با عنوان «به خونسردی یک نویسنده» به زندگی و آثار ترومن کاپوتی نویسنده سرشناس امریکایی و خالق آثاری چون «صبحانه در تیفانی» و «در کمال خونسردی» اختصاص دارد. در این پرونده از دو دیدگاه «اثرمحور» و «مولف‌محور» یکی از آثار کلاسیک کاپوتی بررسی می‌شوند: نخست اقتباس سینمایی درخشان ریچارد بروکس از «در کمال خونسردی» و سپس درام زندگینامه‌ای «کاپوتی» اثر بنت میلر که احوالات نویسنده را در هنگام نگارش در کمال خونسردی به تصویر می‌کشد.

نوشته‌ای که نوشته نشد. گفته‌ای که به زبان نیامد یا هنوز نیامده است، کجا باید دیده و فهمیده شود؟ جایگاه این بخش از نوشتن یا بهتر است بگوییم نانوشتن کجاست؟ بخش ادبی در این شماره موضوع نانوشتن و نانوشته‌ها را برگزیده است. نانوشته‌ها؛ چیزهایی که نوشته نشده است ولی خواننده می‌تواند آنها را بخواند. چه عواملی در این نانوشتن دخیل هستند؟ لیلا صادقی «چهار دقیقه و سی‌ وسه ثانیه سکوت» جان کیج را شاهد مثال می‌آورد. « او وقتی می‌خواست قطعه خودش را اجرا کند، به واسطه سکوت معناداری که در آن اجرا داشت در حقیقت یک موسیقی جدید را به مخاطبش ارائه داد که با صداهایی که جزو صدای موسیقایی نبود ایجاد شده بود. صداهایی از سرفه‌های تماشاچیان، حرکت پایه‌ی میز و صندلی‌ها و…» مینرالدین بیروتی اما می‌گوید نانوشته‌ها به فاصله چیزی که نویسنده در ذهن دارد و چیزی که خلق کرده مربوط است. «من معتقدم نوشتن ناخودآگاه است و ما با نوشتن در حقیقت می‌خواهیم ناخودآگاه را کشف کنیم.» پیمان هوشمندزاده نگفتنی‌ها را بخشی از فرآیند نوشتن می‌داند؛ بخشی که از آن آگاه نیستیم و نویسنده در بخش‌هایی که ننوشته، به کشف خودش می‌رسد. اما آیا خودسانسوری نیز یکی از عواملی است که منجر به حذف در متن روایت می‌شود؟ پاسخ را در نوشته‌ها و نانوشته‌های مقالات این شماره خواهید یافت.

هارولد پینتر زمانی در ستایش نوام چامسکی گفته بود: «کاری که او انجام می‌دهد به غایت ساده اما در عین حال بی‌نهایت غیرمعمول و نادر است. او حقیقت را می‌گوید.» این جملات پینتر در معنای تام و تمام کلمه می‌تواند توصیفی باشد از کار خود او در مقام نویسنده‌ای بی‌پروا و صادق. پرونده‌ هنر و سیاست ما در این شماره ادای دینی بوده به پینتر؛ به جانب کمتر شناخته‌شده‌ی کار و هنرش، خصوصاً در ایران و نیز در عرصه روشنفکری اروپا. سال‌ها باید بگذرد تا فضای فرهنگی و اجتماعی به شدت روشنفکرگریز بریتانیا چهره‌ای چون او را به خود ببیند.

بخش نقد هنر با توجه به دو کتابی که مدتی است از نیما منتشر شده (که مشخصات دقیق آن در پرونده آمده است) پرونده‌ی کوتاهی تدارک دیده است؛ نیما در اشعار و نظریاتش بسیار بزرگ جلوه می‌کند؛ هم‌تراز با بزرگ‌ترین نمونه‌ها در جهان. کسی که هم‌هنگام ویران کرد و ساخت و تاریخ معاصر ما را متاثر از «میدان دید تازه‌»ی خود کرد. ترکیب اعجاب‌آوری از اندیشه‌ورزی و احساسات‌گرایی. پاسخ به پرسش «نیما چه کرد؟» می‌تواند برای هر کسی در این دیار روشنگر باشد. فرقی نمی‌کند در کار سینما باشید یا موسیقی یا فلسفه. نیما برای هر متفکر و هنرمندی در ایران نقطه‌ی بازگشت است. یگانه شمایل راستین مدرن ما…

فهرست مطالب

سخنی با خوانندگان

سینمای جهان

زندگی و آثار روبر برسون به همراه گوشه‌هایی از تاریخ سینمای فرانسه/ همایون‌ خسروی‌دهکردی

قائد قدیس/ محمدرضا اصلانی

نه خدایی نه اربابی: روبر برسون و سیاست رادیکال/ ترجمه: صالح نجفی

گفت‌وگو با روبر برسون درباره بازیگری، صدا و مونتاژ/ ترجمه: بهروز سلطانزاده

نگاهی به «زن نازنین» ساخته روبر برسون/ پرنده مردنی‌ست/ امیرحسین سیادت

شکوه امر بی‌اهمیت/ رامین اعلایی

متافیزیک مجاز مرسل: سینمای برسون با نگاهی به فیلم موشت/ مهدی ملک

پول: سنگینی جهان/ ادرین مارتین/ ترجمه: برنا حدیقی

دفاع از سینماتوگرافی در برابر سینما/ محمدحسین میربابا

کاوشگران فروتن معصومیت/ ترجمه: رضا مولایی

آکدیا به منزله‌ی وضعیت انقلابی در فیلم «شاید شیطان»/ میثاق نعمت‌گرگانی

نگاهی به فیلم خانم‌های جنگل بولونی/ ترجمه: شهریار خلفی

عمل خلاق چیست؟/ ژیل دلوز/ ترجمه: جواد گنجی، صالح نجفی

فیلم‌ها و احساس‌ها

خاطرات مسکوت‌مانده: در باب امر «یادآوری» در سینمای نوین ترکیه

نمی‌توان به یاد آورد: چشم‌اندازهای فقدان در سینمای معاصر ترکیه/ ترجمه: بصیر علاقه‌بند

زکی دمیرکوبوز به روایت زکی دمیر‌کوبوز/ ترجمه: سعیده طاهری، بابک کریمی

هنر و سیاست

هارولد پینتر و حقیقت‌گویی به قدرت/ فرهاد محرابی

گفت‌وگو با هارولد پینتر/ نوشتن و سیاست/ ترجمه: مهدی غبرایی

نظم نوین جهانی/ هارولد پینتر/ ترجمه: فرهاد محرابی

یادداشتی پیرامون نمایشنامه «نظم نوین جهانی»/ در باب استعمار نوین/ ترجمه: مریم نعیمی

گردن‌کلفت دنیای غرب/ هارولد پینتر/ ترجمه: نیما حسن‌ویجویه

مداخله‌ی بشردوستانه/ هارولد پینتر/ ترجمه: زهرا پورنیک‌صفت

فیوژن

به خونسردی یک نویسنده: ترومن کاپوتی بر پرده سینما

سایه‌‌روشن مرگ و زندگی: «در کمال خونسردی» به روایت ترومن کاپوتی و ریچارد بروکس/ حامد عزیزیان

«دوزخ اما سرد»: کاپوتی به روایت بنت میلر/ حمید باقری

از دل نظریه‌ها

ایده‌هایی درباره‌ی مولف‌بودن/ ترجمه: نوید پورمحمدرضا

هالیوود و سینه‌فیل‌های اروپا/ توماس السسر/ ترجمه‌: روبرت صافاریان

سینمای ایران

نسبت عملکرد مدیران فرهنگی با رکود یا اعتلای سینما/ نشست علیرضا رئیسیان، بهروز افخمی، علیرضا رضاداد، جواد طوسی

مدیریت بحران در سینمای دهه ۱۳۶۰/ عباس بهارلو

آیا باید مدیریت سینما را از خودمان بدانیم؟/ ابوالحسن داوودی

مدیریت هنری، سرگردان میان مسئله‌گرایی و ناعقلانیت/ محسن خیمه‌دوز

ارکستر یک‌نفره/ شاهین شجری‌کهن

گفت‌وگو با علیرضا تابش/ مجال‌دادن به افتراق، گام‌برداشتن به سوی رکود سینماست/ مرسده مقیمی

شعر و داستان

ماگنولیای اصفهان/ علی خدایی

صدف‌ها/ آنتون چخوف/ ترجمه: احمد اخوت

نقد و بررسی

مرزهای نانوشتن/ از نگاه لیلا صادقی، پیمان هوشمندزاده، منیرالدین بیروتی، محمدرضا گودرزی

دو موردی که ننوشتم/ حافظ خیاوی

حذف‌ها و نانوشته‌ها/ احمد اخوت

درباره‌ی کتاب‌های نانوشته من از جرج استاینر/ گناهان حذف/ شاپور بهیان

گنگ خواب‌دیده و مفاهیم نامرئی/ ابوتراب خسروی

نانوشته‌ها/ ابراهیم دمشناس

نوشتن روی خطوط سفید/ سهیل سمی

پیوسته‌کردن آنچه پیوسته نیست هنر داستان‌نویس است/ شهریار عباسی

نوشتن با جوهر جادو: سفیدنویسی در روایت/ فرشته مولوی

پس از رمبو/ موریس بلانشو/ ترجمه: ناصر نبوی

*مطالب این بخش بر اساس حروف الفبایی نام نویسندگان و مصاحبه‌شوندگان تنظیم شده است.

هیروگلیف

جنایت مکتوب/ مقدمه‌ای بر تاثیرگذاری نظریه‌ی آشوب در ادبیات خلاقه/ پویا رفویی

کودکان کلافه‌ی کلمه/ نابهنگامی بروز امر نو در ادبیات خلاقه / صابر نجمی

باقی‌مانده‌های زمان/دینو دریژنسکی/ پیام چمانی

شعر تنهایی/ اوسیپ برودسکی/ ترجمه: مازیار کمالی

شعر گودزیلا در مکزیک/ روبرتو بولانیو/ ترجمه: پیام چمانی

بازگشت به اصول- یک

داستایفسکی/ امیرحسین خورشیدفر

در باب جنایت و مکافات داستایفسکی/ جنایت مدرن و مکافات آینده/ شهریار وقفی‌پور

دفاعیه‌ای برای راوی-وقایع‌نگار شیاطین داستایفسکی/ دیوید استرومبرگ/ ترجمه: صهبا نیک‌رفتار

گزیده‌ای از مقاله هنر جنایت و مکافات/ ویکتور تراس/ ترجمه: بهار احمدی‌فرد

نقد هنر

بازخوانی صدای آینده در گفت‌وگو با شاپور جورکش/ شعر، نثر و نظر نیما یوشیج

یادداشتی بر تصویرها و صداها در شعر نیما/ خاموش‌های لرزان/ محسن نوری‌چپی

پرسپکتیو

دن‌کیشوت: اجرای فلسفه

ماجرای خروج دن‌کیشوت/ علی خدادادی‌شاهیوند

نقد کتاب

بازخوانی یک داستان/رسم/ عنایت سمیعی

نگاهی به کتاب بند محکومین نوشته کیهان خانجانی/ زبان مخفیگاه مطرودین/ مهسا محبعلی

به بهانه انتشار ترجمه فارسی کتاب «تکرار» اثر سورن کیرکگور/ فرشید فرهمندنیا

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *