۵۵small

آبان و آذر ۱۳۹۵ – شماره پنجاه و پنج و پنجاه و شش- سال سیزدهم

سخنی با خوانندگان

نگارش این سیاهه همزمان شد با اعلام نتایج انتخابات ایالات متحده، که اعتبار برخی از رسانه‌ها را زیر سوال برد. همین تازگی‌ها بود که مردم انگلستان هم برخلاف پیش‌بینی‌ها خروج از اتحادیه اروپا را برگزیدند. به هر حال قرار است به نتیجه رای‌گیری‌ها (حداقل تا حوالی مصر) احترام بگذاریم. در این شماره با انتخاب پل توماس اندرسون برداشتی بلند از چالش‌های پیش‌روی شهروند تنهای امریکایی تقدیمتان کرده‌ایم؛ انسان زندانی گذشته خویش با قامتی خمیده که قرار است از پلکانی که پیش‌رویش گذاشته‌اند بالا برود و در این راه مجاز به فداکردن اعتقادات و خانواده است؛ که عاقبت اغلب به کاریکاتوری رقت‌انگیز از بتواره‌هایش تبدیل می‌شود. سوال شاید این باشد که در مسیر هراسناک هنر شخص پل توماس اندرسون به کجا رسیده و به ویژه این که هنرمند ایرانی کجاست و… چه باید کرد؟ پاسخ شاید در بخش‌های بعدی مجله قابل دریافت باشد. در بخش فیوژن با موضوع پساوسترن‌های مالیخولیایی با نگاهی متفاوت به سراغ سینمای امریکا رفته‌ایم. قتل جسی جیمز به دست رابرت فورد بزدل (اندرو دامنک، ۲۰۰۷) وسترنی که برای  پنجمین بار و پس از بزرگانی چون فریتس لانگ، ساموئل فولر، نیکلاس ری و کینگ ویدور به وسیله اندرو دامنک مورد گرته‌برداری قرار گرفته است، در کنار اثر جادویی مرشد سینمای مستقل جهان یعنی فیلم مَرد مُرده (جیم جارموش، ۱۹۹۶) دو فیلمی هستند که از یک سو از نظر فرمال و برای نشان‌دادن شیوه تعامل و گزینش بازیگران مورد تدقیق قرار گرفته‌اند و از سوی دیگر از زاویه مضمونی به دلیل تکیه بر تخیل، شاعرانگی و عرفان و کنکاش در سویه‌های ناشناخته ذهن بشر. بر این باوریم که این نگاه شکل‌گرایانه در کنار مضمون‌گرایی کاملاً متفاوت اندرسون می‌تواند چراغی فراروی آینده هنرمند ما قرار دهد. در فصل سینمای ایران موضوع طبقات اجتماعی در سینمای ایران را انتخاب کرده‌ایم. این باور که فیلم‌های گنج قارونی اختلاف طبقاتی را بهتر نمایش می‌داده‌اند یا علل فراوانی فیلم‌های اجتماعی مربوط به طبقه متوسط در سال‌های پس از انقلاب، در مقالات این بخش مورد پژوهش قرار گرفته است. مجید برزگر در میزگرد این بخش شناخت اقشار فرودست و فراوانی آثار مربوط به آنها را منوط به زندگی در میان آنها و شرط اصلی برای پرداختن هنرمند به زندگی‌ آنها می‌داند.

پیداکردن شناخت عمیق از قشرهای مختلف و سوژه‌ اما نیاز به هوش، صداقت و سرسختی دارد. این روزها بر اهمیت امر پژوهش در نوشتن فیلمنامه و داستان تاکید بسیار می‌شود. مشاهده و تحلیل حوادث روز در کنار تحکیم جهان‌بینی و رشد آموزه‌ها به عنوان عوامل اصلی پرورش هنرمند نیاز به گیرنده‌ها و شاخک‌های حساس دارد. در بخش ادبی به سراغ  کارکرد  حواس پنج‌گانه در روایت رفته‌ایم؛ شناخت زمانه، حافظه، رویاپردازی… همه نیاز به حواس پنج‌گانه دارند.

گفتنی است که محمد شیروانی فیلمساز پیشرو کشورمان با چشمان بسته و تاکید بر نقش دیدن در پژوهش هنری در میزگرد حضور پیدا کرد و البته حضور دکتر سعید عباسپور به عنوان هنرمند فعالی که با چالش جدی در این زمینه روبه‌روست نشان‌دهنده آن بود که برای مشاهده باهوش‌بودن مهم‌تر از چشم بینا داشتن است. فیلم مستند شیروانی با نام «هفت فیلمساز زن نابینا» تاکیدی است بر این باور که نقش هوش و صداقت فیلمساز حساس به حوادث زمانه از حواس اهمیت بیشتری دارد. در مطالب این بخش کارکرد تک‌تک حواس پنج‌گانه و برتری هر یک از حس‌ها بر دیگری در شکل‌های مختلف روایی به چالش کشیده شده است.

همین‌جا بد نیست اشاره‌ای داشته باشیم به بخش مستند مجله که این بار به موضوع مستندهای خود‌زندگینامه‌ای اختصاص یافته است. در گفت‌وگویی با علیرضا داوودنژاد به فیلم‌هایی اشاره می‌شود که بیش از آنکه به مولف خود مربوط باشند به ارتباط او با جامعه اطرافش می‌پردازند. در گفت‌وگو با او «که مدت‌هاست دوربین فیلمسازی‌اش را به سوی خود و خانواده‌اش چرخانده است، سینمای خاص او را از این منظر نگاه کرده‌ایم». خودزندگینامه به عنوان یک گونه، دارای شمایل، نظریه‌ها و افق‌های انتظار خاص خود است که سعی شده درآمدی بر مباحث و کارکردهای آن باز شود.

انتخاب باب دیلن به عنوان برنده نوبل ادبیات آن هم در زمانی که تصور عمومی در انتظار اعلام نام نویسنده‌ای مانند هاروکی موراکامی  بود مناشقات بسیاری برانگیخت. «برخی برنده‌شدن دیلن را توهین به ساحت نویسندگی و ادبیات قلمداد کرده‌اند.» فارغ از این بحث‌ها آنچه مغفول مانده اهمیت و ارزش کارنامه ادبی باب دیلن است. در نوشتارهایی در این شماره ارزش‌های ادبی کارهای دیلن به خوانندگان عزیز معرفی شده است.

در این شماره‌ سینما و ادبیات سر وقت  گوگی وا تیونگو نیز رفته‌ایم. وا تیونگو از مهم‌ترین نویسندگان ضداستعمار آفریقاست. او ابتدا آثارش را به زبان انگلیسی به نگارش در می‌آورد اما بعدها زبان محلی گیکویویی (محلی در کنیا) را برگزید. در این بخش مقاله‌ای داریم که به مقایسه او و آچبه (نویسنده بنام نیجریه‌ای) پرداخته و ترجمه‌ای از داستان از او ارائه شده که به سی زبان دنیا ترجمه شده است. وا تیونگو  سال‌هاست که از نامزدهای احتمالی دریافت نوبل بوده است. در این شماره نظر شما را جلب می‌کنیم به ترجمه شعری از ویلیام باتلر ‌ییتس توسط صالح حسینی و شرحی که پویا رفویی به آن منضم کرده است. تلاش در جهت ادراک ریاضی عبور. عبور از فرهنگی با «ارزش‌هایی از قبیل علم، دموکراسی و سرعت» به جهانی آغشته به «رازورزی، خودکامگی و کندی». اینکه نقش آوا در آثار ادبی چگونه است و تفاوت اساسی بینامتنیت در شکل سیمیوتیک و سمبلیک (سینما و ادبیات شماره ۴۳ صفحه ۱۳۳) آن چگونه می‌تواند داوری معاصر را از شکل کلاسیک آن متفاوت نماید.

بخش «فیلم‌ها و احساس‌ها»، «نقد فیلم» را به عنوان محور اصلی مقالات خود برگزیده است. بعد از شماره سی‌وهشتم (پاییز ۹۲ نیم‌ویژه‌ ایمامورا) که به منی فاربر اختصاص یافته بود در چند شماره اخیر به ارائه تصویری از نقد سینمایی و چالش‌های پیش روی آن در جهان کنونی تمرکز کرده‌ایم. در این شماره نیز پرونده‌ای برای شیگه هیکو هاسومی تدارک دیده‌ایم که البته قبلاً‌ هم ترجمه نقدهایی از او را به چاپ رسانده‌ایم. با درنظر داشتن بحث‌ها و مجادلاتی که اخیراً‌ در رسانه ملی و رسانه‌های اجتماعی درباره جایگاه منتقد و شیوه‌های نقد به راه افتاده مطالعه دقیق این بخش به ویژه‌ برای سینمایی‌نویسان عزیز مفید خواهد بود.

در گفت‌وگوی اختصاصی با شینجی آئویاما اشاره می‌شود که بخشی از نگاه ژرف‌بینانه هاسومی از دانش عمیق او از فرهنگ و تاریخ شرق دور می‌آید. مصداق این گفته را می‌توانید بر نقد موشکافانه و دقیق هاسومی بر کافه لومیر هوشیائو-شی‌ین بخوانید.

«با خوب دیدن آثار هنری در هستی‌بخشیدن به آنها مشارکت کنیم.»

 

فهرست مطالب

سینمای جهان

نگاهی به زندگی و آثار پل توماس اندرسون/ پسر دره‌ی فرناندو/ همایون خسروی‌دهکردی
گفت‌وگو با پل توماس اندرسون/ ما فقط یک فیلم بلند هستیم/ ترجمه: بهروز سلطانزاده
سینمای پل توماس اندرسون/ امریکا؛ یک برداشت بلند/ رامین اعلایی، برنا حدیقی
تحلیل «شخصیت‌های مسئله‌دار» در سه‌گانه پل توماس اندرسون/ مرثیه‌ای برای مصائب انسان بی‌رویا/ نزهت بادی
ایده‌هایی درباره ماگنولیا/ الهیات اعتراف در سینمای پل توماس اندرسون/ امین حامی‌خواه
پل توماس اندرسون: عبور از میان یک واقعیت فانتاستیک/ ترجمه: مهدی جمشیدی
در باب همدلی تماشاگر با شخصیت‌های شر به میانجی فیلم «خون به پاخواهد شد»/ پیوندهای میزانسن و امر اخلاقی/ مهدی ملک
نگاهی به سینمای پل توماس اندرسون/ اسرار دره فرناندو/ هوتن زنگنه‌پور
درباره خون به پا خواهد شد/ تسخیر غرب و کثیف‌کردن دستان/ شهریار خلفی
تاملی در دغدغه‌های پل توماس اندرسون با مروری بر بهترین آثارش/ گذشته‌هایی که نمی‌گذرند/ مسعود حقیقت‌ثابت
تاملی بر «خون به پا خواهد شد»/ الهیات پراگماتیستی/ محمدحسین میربابا

فیلم‌ها و احساس‌ها

پیشکش برای دیدن: ادای دینی به شیگه‌هیکو هاسومی/ ترجمه: آیین فروتن
گفت‌وگوی اختصاصی با شینجی آتویاما درباره‌ی شیگه‌هیکو هاسومی/ سعیده طاهری، بابک کریمی
«کافه لومیر» هو شیائو-شی‌ین/ ترجمه: سعیده طاهری، بابک کریمی
نگاهی دوباره به «ریو گرانده»/ فضیلتِ زخم برداشتن/ ترجمه: محمدرضا شیخی
گفت‌وگو با شیگه‌هیکو هاسومی/ تصویر و صدا در سینما/ ترجمه: علی کرباسی

فیوژن

پساوسترن‌های مالیخولیایی
رکوئیمی برای یاغیان: اندرو دامنک و قتل جسی جیمز به دست رابرت فورد بزدل/ حامد عزیزیان
مرگ مرد مُرده: درباره‌ی مرد مُرده اثر جیم جارموش/ حمید باقری

سینمای ایران

رویکرد سینمای ایران به طبقات اجتماعی/ با حضور کامبوزیا پرتوی، ابوالحسن داوودی، مجید بزرگر
سینمای اجتماعی امیر نادری؛ تجربه یا تعقل/ عباس بهارلو
در فیلم‌های ایرانی دو دهه اخیر/ خودشیفتگی طبقه متوسط/ روبرت صافاریان
کیمیایی از مفهوم طبقه در سینمایش می‌گوید/ جواد طوسی
فیلم فارسی، طبقه و چند داستان دیگر/ زیر آفتاب سوزان/ محسن آزرم
سینمای ایران و طبقه اجتماعی/ امیرعلی نجومیان
بازتاب هویت طبقه متوسط در سینمای ایران/ چهار وجه/ مهرزاد دانش
نگاهی به عشق و طبقات اجتماعی/ نقش پای «دیگران»/ نیوشا صدر
ایدئولوژی ناشی از انتخاب سبک در فیلم «ابد و یک روز»/ زیر پوست یک فیلم اجتماعی که سیاه‌نما نبود/ محمد هاشمی

اکران و اکنون

یادداشتی برای فروسنده‌ی فرهادی/ سرگردانی و بزنگاه‌های رئالیسم/ میلاد روشنی‌پایان
سینمای اصغر فرهادی از دریچه‌ی «فروشنده»/ مشیتِ مولف/ امیرحسین سیادت
درباره «فروشنده»/ سعید رضوانی

فیلم خودزندگینامه

از خودت فیلمی بساز: نگاهی به فیلم خودزندگینامه/ آرش گودرزی
گفت‌وگوی اختصاصی با جیم لین درباره فیلم مستند خودزندگینامه/ خودزندگینامه و من
گفت‌وگو با علیرضا داوودنژاد درباره خودزندگینامه و فیلم‌هایش/ آدم‌هایی که با جهانشان راه می‌روند

شعر و داستان

سه شعر از ایو بونفوا/ ترجمه: کیوان باجغلی، وحید حکیم
سینماتوگراف/ روجا چمنکار
حس‌آمیزی‌های من/ ولادیمیر ناباکوف/ ترجمه: احمد اخوت
چگونه در برابر چهره‌‌های آشنا رفتار کنیم/ امبرتو اکو/ ترجمه: بابک تبرایی

نقد و بررسی

ادبیات

حواسمان کجاست؟!…/ لادن نیکنام
نشست عبدالرحمان نجل‌رحیم، سیاوش جمادی، سعید عباسپور، محمدشیروانی/ کارکرد حواس پنج‌گانه در روایت
حکایت جابه‌جایی احساسات/ احمد اخوت
گشودن متن و آشوب جادو در جنگل معانی/ کورش اسدی
شکار لحظه/ شاپور بهیان
سه نقطه‌ی خیال/ منیرالدین بیروتی
ما تکامل پیدا کرده‌ایم تا ادبیات به وجود بیاید/ محمد تقوی
رنگ و بو و صدا در ادبیات/ محمود حسینی‌زاد
یادداشتی درباره‌ی ادراک در جهان داستان/ هزارتوی حواس/ علی خدادادی
حواس؛ پلکان خلاقیت هنری/ ابوتراب خسروی
زیر سلطه‌ی شاهِ حواس/ بلقیس سلیمانی
عالمی دیگر/ سهیل سمی
نوشتن ساختن جهانی تازه است/ عباس عبدی
آگاهی عمدی در حواس پنج‌گانه/ شقایق قندهاری
حواس راوی/ محمد کشاورز
آن حواسی که نیست/ شیوا مقانلو
حواس پنج‌گانه در شعر/ نشست حافظ موسوی و ضیاء موحد/ حیاط خلوت شیرین شده است
از «پریشانی حواس» رمبو تا انتظار «زن سورچی»/ «آی اشباح قدسی و سپید…»/ ناصر نبویی

*مطالب این بخش بر اساس حروف الفبایی نام نویسندگان و مصاحبه‌شوندگان تنظیم شده است.

هیروگلیف

شأن ادبی باب دیلن/ ۳۱سال پس از تالستوی/ پیام چمانی
بازخوانی متنی از باب دیلن/ یک عالم قلعه/ هومن لطفی
«مسیحا می‌آید»/ ویلیام باتلر ییتس/ ترجمه: صالح حسینی
درباره «مسیحا می‌آید» ویلیام باتلر ییتس/ این کلمه‌های برون نیامده از دهان/ پویا رفویی

پرونده ویژه

گفت‌وگوی سینما و ادبیات با گوگی وا تیونگو/ بازگشت به خانه‌‌ای که دیگر نیست/ ترجمه: ماهان تیرماهی
گوگی وا تیونگو: صدای واقعی آفریقا/ ترجمه: خجسته کیهان
وسایل داستان: چینوا آچبه و گوگی وا تیونگو ادبیات آفریقا حفظ فرهنگ و خویشتن را توضیح می‌دهند/ ترجمه: مهدی غبرائی
انقلاب سرپاایستادن: یا انسان چگونه راست‌قامت شد/ ترجمه: مهدی غبرائی

مطالب آزاد

بازخوانی صحنه‌های سینمایی «عشق بازیافته» در ادبیات داستانی معاصر ایران «ثریا در اغما» و «آینه‌های دردار»/ رسول نظرزاده

کتاب

میزگرد بررسی رمان «کوچه ابرهای گمشده» نوشته کورش اسدی با حضور فرشته احمدی و پیمان اسماعیلی، محسن حکیم‌معانی/ از کارون تا انقلاب
حاشیه‌نگاری بر رمان «کوچه‌ ابرهای کم‌شده» نوشته کورش اسدی/ گذار از باستان‌شناسی فاخر و فرهنگی به باستان‌شناسی معاصر/ سما اوریاد
نگاهی به کتاب «بلا تار: مجموعه مقالات»/ گردآورندگان: سعیده طاهری، بابک کریمی/ بشیر سیاح
نگاهی به کتاب «بلا تار، پس از پایان»/ ژاک رانسیر/ ترجمه: محمرضا شیخی/ علی کرباسی
نگاهی به کتاب «بلا تار به روایت بلا تار و همکارانش»/ گردآورندگان: سعیده طاهری، بابک کریمی/ مهدی جمشیدی

 

نظر‌ دهی مسدود شده است.